Саваагvй нохой саранд

Б.Франклин "Миний намтар" хэвлэгдлээ

2011-05-11T18:30:00.006+09:00

Б.Франклин "Миний намтар" (Д.Ганзоригийн орчуулга) ном энэ долоо хоногоос худалдаанд гарч эхлээд байна.
Номыг редакторлахад миний бие оролцсон бөгөөд, редакторын зурвас болгож бичсэн өмнөх үгийг блогтоо буулгая.
-----------------------------------
Уншигч таны гарт “анхны Америк хүн” гэгддэг улс төрч, засаглагч, дипломатч, сэтгүүлч, бизнесмэн, эрдэмтэн, дэлхийн түүхнээ алдаршсан гайхамшигт хүмүүн Бэнжамин Франклины “Намтар” ном монгол хэлээр хөрвүүлэгдэн очоод байна. Энэ эрхэм хүний дүр танд хаа нэгтээ харсан мэт танил санагдаж магадгүй. Тиймээ, Америкчууд өөрсдийн улс нийгмийг үндэслэгчээ үеийн үед дурсан санахаар 100 долларын мөнгөн дэвсгэртдээ хөрөг болгон залсныг анзаарсан тань тэр болов уу.
Тэрээр АНУ-ын Тусгаар тогтнолын тунхагийг үзэглэж, тусгаар тогтнолын дайнд гар бие оролцож байснаараа Америкийг үндэслэгч эцгүүдийн (The Founding Fathers) жагсаалтын тэргүүнд зүй ёсоор ордог бөгөөд, Америкийн орчин үеийн капитализмыг үндэслэгч гэгдэн хойч үеийнхнийхээ бахархал, хүндлэлийг хүлээж ирсэн билээ.
Английн колони байсан тухайн үеийн Америк нь газар газрын шинэ амьдрал хайгчид, эрэлчдээс бүрдсэн эрч хүчтэй, залуухан орон байсныг та бид мэднэ. Олон янзын шашин, хэл заншил, үзэл бодолтой хүмүүс дундаас Америкийн гэх өвөрмөц нэгэн түүх, соёл бүрэлдэж байлаа. Тэгвэл тэр нийгэмд хүмүүс нь юу бодож байв, нийгмийн байдал нь ямар байв, чухам тэр нийгмийг дэлхийн тэргүүлэгч, удирдагч гүрэн болгон хөтөлж чадсан лидерүүд нь ямар бодол сэтгэлтэй, ямар хүмүүс байв гэдэгт энэ ном хариулт өгч байна. Бэнжамин Франклин нөр хичээнгүй, даруу, бүтээлч чанар, зөв сэтгэл, зөв журмыг эрхэмлэн мөрдөхийн зэрэгцээ бизнес болоод улс төр, гадаад харилцаа, шинжлэх ухаан гээд оролцсон талбар бүртээ амжилт гаргаж, хувь нэмрээ оруулж чадсан нь тухайн үедээ ч тэр, дараа дараагийнхаа үедээ ч тэр үлэмж дууриал болж ирсэн юм.
Франклины “Намтар” ном энэ цаг үед монгол хэлнээ бууж, монгол уншигчдын гарт хүрч байгаа нь тун цаг үеэ олсон, чухал ач холбогдолтой явдал гэдгийг энд онцолж дурдмаар байна. Учир нь манай орон ардчилсан, чөлөөт нийгэмд шилжээд 20 жилийг үдэж, нэг үеэ бодвол шинэ нийгмийн үндсэн бүрэлдэхүүнүүд, хууль эрхзүйн орчин, институтууд бэхжээд байгаа билээ. Шилжилтийн өнгөрсөн зурвас үед хэн хууль журмын цоорхойг ашиглаж чаддаг, зарим тохиолдолд хэн хэнэггүй завшиж чаддаг нь амжилт олох жишээ цөөнгүй байв. Нийгэм төлөвшөөгүй байхад ёс суртахууны үнэлэмж ихээхэн уналтад орох, хүнийг хэмжих зүй ёсны үнэт зүйлүүд уланд гишгэгдэх байдал газар авахдаа амархан.
Тэгвэл одоо нэг үеэ бодвол системийн элементүүд зугуухан бэхжиж байна. Цаашид нийгэм жам ёсныхоо хөгжлийн дагуу, нийгэмд хэрэгтэй хүмүүсийг, тийм үнэт зүйлийг шаардаж эхэлнэ. Өөрөөр хэлбэл шинэ үеийн Монгол оронд Франклины адил зөв ариун сэтгэлийг эрхэмлэгч, уйгагүй хөдөлмөрч, нийгмийн харилцаан дахь зөв үнэлэмжийг дээдлэгч залуу үе хүч түрэн орж ирэх болов уу гэж миний бие найдаж явдаг. Үүнд “Намтар” ном тодорхой хэмжээгээр түлхэц өгч чадна гэдэгт итгэлтэй байна.
Нөгөөтэйгүүр, Монгол орны хувьд ойрын хэдэн жилд үсрэнгүй хөгжиж болох тун хариуцлагатай цаг үе тулж ирээд байна. Байгалийн асар их баялаг нь зөвөөр залвал хөгжил дэвшлийг, буруугаар өнхөрвөл мөнхийн ядуурал, нийгмийн доройтол, зарим тохиолдолд дотоодын дайн самуунд хүргэдгийг дэлхийн олон орны бэлэн туршлага бидэнд сануулдаг. Тэгвэл энэ орныг цаашид зөв залахад алсын хараатай удирдагчид, сэхээлэг иргэний нийгэм, тийм иргэдийн эзлэх хувь, тэдний идэвхтэй оролцоо нэн чухал юм. Франклины хойч үеийнхэндээ зориулж бичсэн энэ ном манай нийгмийн гишүүдэд, ялангуяа залуу үеийнхэнд маань нэгийг бодогдуулж, сайн сайхан руу тэмүүлэх тэмүүлэл, нийгмийн идэвхтэй гишүүн байх урам зоригийг өгч чадах нь дамжиггүй.
Эцэст нь, энэхүү хуучин цагийн хэллэгтэй, орчуулахад амаргүй бүтээлийг сэтгэл оюун хийгээд цаг заваа харамгүй зориулж орчуулсан, даруу мэт боловч үнэлж баршгүй эх оронч хувь нэмэр оруулсан номын садан, эрхэм дүү Д.Ганзоригтоо монгол уншигчдаа төлөөлөн талархал дэвшүүлээд, цаашдын амьдрал, ажил бүтээлд нь өндрөөс өндөр амжилт хүсэн ерөөе. Сайн үйл, сайн сэдэл бүхэн түгэн дэлгэрэх болтугай.

Эрин М.Тулгат
2011 оны 4 дүгээр сар 10

Хичээлийн резюм (2011/04/14)

2011-05-05T01:45:00.002+09:00

Хичээлийн агуулгыг татаж авахад зориулан түр тавив.

------------------------------------------
Менежмент ба байгууллага
2011 оны 4 дүгээр сар 14

F.W.Тейлорын шинжлэх ухаанч удидрлагын онол, H.Фэйорын удирдлагын процессын онол зэргийг тулгуур болгон 1920-иод оноос Америкт уламжлалт байгууллагын онол, удирдлагын менежментийн онолын үндэс тавигдсан.

Байгууллага бол өгөгдсөн нөхцөл байдал дунд тухайн компанийн зорилгыг биелүүлэх арга хэрэгсэл боөгөөд,
-үүрэг функц (function)
-ажил үүрэг (job)
-позиц (position)
-хариуцлага (responsibility)
-эрх мэдэл (authority)
-үр дүнгийн тайлагнал, хариуцлага (accountability)
эдгээрийн харилцан уялдаа бүхий систем юм гэж тодорхойлогддог.

Дээрх уламжлалт байгууллагын онолд бүтэц, функц талаас нь харж, дүгнэхэд хувь нэмэр оруулсан боловч, тухайн байгууллагыг бүрдүүлж буй хүмүүсийн хувь хүний онцлог, үнэлэмж зэргийг үл тоож, зөвхөн тодорхой түвшинд ажил гүйцэтгэх чадвартай “ажил үүргийг гүйцэтгэх нөөц” гэдэг талаас нь хязгаарлагдмал байдлаар харж байжээ.

Удирдлагын онолыг зөвхөн механик байдлаар буюу, хөдөлмөрийн бүтээмжийг дээшлүүлэхийн тулд ямар траекториор хөдлөх нь оновчтой, ямар ямар функц гүйцэтгэлийг хаана байрлуулах шаардлагатай зэрэг хүнийг ердөө нэг ажлын машин, тоног төхөөрөмжийн нэг мэтээр авч үзэж, түүн дээр дүн шинжилгээ, гаргалгаа хийх аргачлал (approach) зонхилж байсан.

-Форд “Т” загварын хямд машинаа олноор үйлдвэрлэхэд хэрэглэсэн дамжлагын зарчмын жишээ.

Харвард их сургуулийн G.E.Мэйо (G.E.Mayo) болон F.J.Реслисбергер (Roethlisberger) нарын судалгааны групп нь Вестерн Электрикс компанийн үйлдвэрийн газарт ажиллах орчин болон ажлын үр дүнгийн уялдаа холбооны тухай судалгаа хийсний үр дүнд (1927-32 он) ажлын байранд албан ёсны бүтэц нэгжээс гадна, албан бус бүтэц, баг хамт олон байх нь ажлын үр дүнд томоохон үүрэг гүйцэтгэдэгийг олж тогтоосон байна. Мөн тэд ажиллагсадын сэтгэл санаа, урам зориг нийт ажлын үр дүнд хэрхэн ихээр нөлөөлж байгааг гаргажээ.
Ингэснээр “санал болгох систем”, “гомдол саналыг зохицуулах аргачлал”, “морал судалгаа”, харилцаа зэргийг компаниуд авч хэрэгжүүлж, ач холбогдол өгч эхэлсэн.

1950-60 аад оноос “Мотивацийн онол” анхаарлын төвд орж ирсэн.
Түүний цөм нь R.Ликерт (R.Likert) зэрэг Мичиган ИС-ийн судлаачид байлаа.
Нийгэм хөгжиж, хүний хүсэл сонирхол илүү өндөр түвшинд очих тусам байгууллагын сонирхол, хувь хүний сонирхол хоёрын зөрөө таарахад түвэгтэй болж ирдэг. Ажлын байр, ажил үүрэг өгөгдсөнөөр түүнд ажиллах хүчийг тавина гэдэг уламжлалт энгийн арга, ойлголт бус, хүний сонирхол, хүслийг харгалзан үзэж ажил үүргийн агуулгыг шинэчлэн найруулах шаардлагатай гэсэн үзэл юм. Үүнээс улбаалж, ажил үүргийг өргөтгөх арга, бие даан шийдвэр гаргах жижиг группын арга, лидершипийн онол зэрэгтэй холбоотой судалгаанууд явагдах болсон.

А.H.Масловын хүний хэрэгцээ, сонирхлын пирамид зураглал

Physiologycal Needs – хоол хүнс, нойр, бэлгийн зэрэг
Safety Needs –
Belongingness and Love Needs (нийгмийн хэрэгцээ)
Esteem Needs
Self-Actualization Needs

C.I. Бернард байгууллагыг “Нийтлэг зорилгыг биелүүлэхийн тулд хоёр болон түүнээс дээш хүний үйл ажиллагаа болон нөөц хүчин зүйлээ зориудын бодлоготойгоор нийлүүлж, уялдуулсан нэг систем” гэж тодорхойлжээ.

Ази болон европын ХН сонгох, ажилд тавих аргын ялгаа:
Америк, барууны арга: Тохирох хүнийг хайдаг
Япон, Азийн арга: Хүнийг тохирох газарт нь тавьдаг

Байгууллага ажиллахад юу хэрэгтэй вэ?
-Эрх мэдлийн урсгал (армийн генералын жишээ)
-Эрх мэдлийн дамжуулалт
-Монголд түгээмэл ажиглагддаг асуудал - нэг их олон дарга болчихдог, шийдвэр гуйвж дайвдаг, эсвэл шийдвэр гардаггүй. Ажилтнуудаас өөр өөр юм шаарддаг.

Эрх мэдэл
-Шат шатны шийдвэр
-Тойрох хуудас, цохолт.
Эрх мэдлийн хэт төвлөрөл: ТӨК-ийн жишээ болон хувийн компанийн жишээ

Шийдвэр гаргах 3 дамжлага (H.A.Саймон)
1. Боломжит бүх хувилбар буюу стратегийг жагсаах
2. Тус бүрээс гарч болох үр дүнг тодорхойлж, тооцох
3. Тэдгээр үр дүнг харьцуулан дүгнэх

Байгууллага доторх бүтэц нэгж янз бүр байдаг ч, бодитой эрх мэдэл төвлөрдөг газар нь, доорх хоёр эрх мэдэл хаана төвлөрч байгаагаас шалтгаалдаг:
Хүний нөөцийн эрх мэдэл
Төсвийн эрх мэдэл
Жишээ:
Үндэсний хөгжил шинэтгэлийн хорооны жишээ.
Орон нутгийн бие даасан байдал, түүний газар дээрх хэрэгжилт

Япон-Казахстаны цөмийн энергийн хамтын ажиллагаа

2010-02-20T10:44:00.002+09:00

Өнөөдрийн “Японы эдийн засаг” (Никкэй) сонин дээр Япон-Казахстан хоёрын дундах цөмийн энергийн хамтын ажиллагааны талаар нэг мэдээлэл гарсан байна. Товчлон орчуулав.

------------------

Ирэх 3-р сард Японы ЗГ, Казахстаны ЗГ хооронд цөмийн энергийн хамтын ажиллагааны гэрээнд гарын үсэг зурахаар болжээ.

Япон, Казахстаны хооронд цөмийн энергийн хамтын ажиллагааны гэрээ байгуулагдвал Японы дотоод дахь цөмийн технологийн компаниудын хувьд бизнес боломж гарч ирэх юм. Казахстанд лиценз эзэмшиж буй орд газраас атомын энергийн импорт боломжтой болохоос гадна, Казахстанд атомын цахилгаан станц барих захиалга авах зэрэг бизнес боломж нээгдэнэ.

Японы Марүбэни, Токио Электрикс, Тошиба зэрэг компаниуд Казахстаны төрийн өмчит КазАтомПром-ын хамт нутгийн өмнөд хэсэгт байрлах Харасан дахь лицензийг хамтран эзэмшдэг байна. Тошиба болон Токио Электрикс нь Олон улсын хамтын ажиллагааны банкийн хамтаар ураны ордын лицензийг эзэмшдэг Канадын үйлдвэрлэгч компанид хөрөнгө оруулах зэргээр ЗГ-тайгаа уялдаа холбоотойгоор тус орон дахь хөрөнгө оруулалт, бизнес хамтын ажиллагааг гүнзгийгрүүлж иржээ.

Ялангуяа Тошибагийн хувьд Казахстаны ЗГ-ын хүсэлтийн дагуу өөрсдийн эзэмшдэг Америкийн Вестин Хауз хувьцааны 10 хувийг КазАтомПрод шилжүүлэх зэргээр идэвхтэй ажиллаж байна. Мөн Тошиба нь ураны хүдрийг түлш болгон хувиргах технологи дээр Оросын төрийн өмчит АтомЭнергоПром-ын охин компанитай хамтарсан компани байгуулах талаар судалж байгаа аж.

Хэрэв Япон, Орос, Казахстаны цөмийн хамтын ажиллагааны гэрээ хүчин төгөлдөр болвол Казахстанд олборлосон ураны хүдрийг Орост хагас боловсруулж, Япон руу гаргах боломжтой болно. Оростой холбоотой ажилладаг Японы трэйд компаниудын хувьд бизнесийн шинэ боломж гарч магадгүй нь.

Чойномын 3 шvлгийг You Tube-д

2008-12-02T11:17:00.005+09:00

Р.Чойном - Эрх чөлөө

Р.Чойном - Монгол

Чойном - Ази тивд би төрсөн юм

МАЖ-2: "Эрх ашиг" гэдэг ойлголт, "Social capital" гэдэг ойлголт

2008-11-21T07:26:00.004+09:00

(among-д бичсэн мэйлийн удаах нь)

Өмнөх мэйлэнд (11/18) МАЖ-ын зорилгын нэг цөм болсон SOCIAL CAPITAL-ын талаар тусад нь бичье гээд орхисон билээ.

Ирсэн мэйлүүдэд ЭРХ АШИГ-тай холбоотой өгүүлбэрүүд нэлээд байр эзэлжээ. Жишээлбэл "үүсгэн байгуулагчдын ярьж байгаа нь болохоор амаараа хүмүүсийн эрх ашгийг хамгаална энээ тэрээ гэж сайхан ярьж байгаа боловч..." гэдэг ч юмуу, "МАЖ тэр эрх нь зөрчигдсөн иргэдийн эрх ашгийг хамгаалж чадахуу бүхэл бүтэн МОНГОЛ УЛСЫН ЭЛЧИН САЙДЫН ЯАМ байхадуу даа." гэх мэт.

Энэ "эрх ашиг" гэдэг үг хэзээ гарч ирсэн үг вэ? Япон англи хэлээр яаж буулгавал бидний төсөөлдөг утга илэрхийлэгдэх болоо? Миний хувьд лав энэ үгийг хэрэглэх тийм ч дуртай биш. Социализмын үеийн олон нийтийн байгууллага юмуу, эсвэл 90-ээд оноос хойшхи "бид монголын бүх малчин тариачдын эрх ашгийг төлөөлж байна" гэж сүржигнэж байгаад улс төр хийдэг зах зээлжсэн эвлэл холбоонууд төсөөлөгддөг.

Анх коммунист нам, үйлдвэрчний эвлэл зэрэг байгууллага гарч ирэхдээ ядарсан пролетариудад "муусайн капиталистууд та нарыг ёстой муухай мөлжиж байна аа, бид та нарын эрх ашгийг хамгаална" гэх мэтээр хуга уярааж гарч ирж байсан болов уу. Ангич талцагч сэтгэлгээ л дээ. Одоо бид энэ үгэнд дэндүү ижил дасал болжээ. Олон нийтийн байгууллага гэхээр тэнгэрээс томилогдсон хүмүүс бид нарын эрх ашгийг хамгаалж, бидний төлөө юм хийж байх ёстой мэтээр төсөөлдөг. Тэгээд жишээ нь ЯМОХ-ыг "МИАТ-тай билет хямдруулах талаар хэлэлцээ хийхгүй байна, оюутнуудынхаа эрх ашгийг хамгаалахгүй байна" гэж шүүмжлэх маягийн. Өөрөө бол өөрийнхөө төлөө явахгүй, ядаж ЯМОХ-ын ажилд туслахгүй. "Бид өөрсдийнхөө төлөө хамтарч ажиллаж чадахгүй байна" гэж дүгнэлт хийхээсээ урьтаж "Тэд бидний төлөө юм хийхгүй байна" гэж зүхэж суух.

Үгэн дээр эргэлдэхээ азнаад, Японд байгаа монгол хүнд ямар нэгэн асуудал зовлон тохиолдсон үед МАЖ яах вэ? гэдэг талаар бичье.

Yнэндээ хувь хүмүүсийн амьдралд эсэн бусын юм тохиолдохыг тоолж баршгүй, тэр бүрд МАЖ өмгөөлж хамгаалаад, шүүхдэж заргалдаад явж чадах уу гэдгийг төсөөлөөд нэг үзнэ бизээ. Тийм цаг хугацаа, хөрөнгө resource байгаа гэвэл худлаа хэлсэн хэрэг болно. “МАЖ” гэж байгууллагын нэрээр ярихаар сүртэй сонсогдоод байгаагаас биш, цаана нь байгаа Нараа Батаа нар үүнийг уншиж байгаа тантай л адил ажил сургуультай, ардаа амьдралтай, бас л завгүй хүмүүс. Сайн дураар яваа хэдэн залуу битгий хэл улсаас томилогдоод, төсөв цалин аваад ажиллаж байгаа Элчингийнхэн ч тэр бүрт хүрч ажиллаад байж чаддаггүй, сайн муугаа хэлүүлж цол гуншингаа аваад явж байдаг даа (үүнд бас л resource болоод capability-ийн асуудал бий).

Асуудал зовлонд тоо хязгаар гэж үгүй, гэтэл нөөц хязгаартай. Иймээс Удирдах Зөвлөл ярилцаад хамгийн эн тэргүүнд ач холбогдол өгөх асуудлуудаа жагсааж байгаад нэг хоёроор нь шийдвэрлэж явахаас өөр аргагүй. Өөр дээрээ бодоод үзсэн ч, Дондог, Дулмаа гээд үл таних нөхдүүдэд асуудал гарах бүрт би 1, 2 өдрөө алдаж явна гэдэг дэндүү хайран. Олдсон цагаа нэг хоёр хүнд биш, нийт олонд хэрэгтэй зүйлд зориулах нь илүү утга учиртай.

Тиймээ, миний хэлэх гээд байгаа гол санааг бараг анзаарсан байх.
Монгол хүнд ямар нэгэн юм тохиолдсон үед МАЖ хөдлөх үү үгүй юу гэдгийг шийдэх нэг чухал хэмжүүр нь “тухайн асуудал бүтцийн шинжтэй байна уу, эсвэл санамсаргүй, тусгай шинжтэй байна уу?” гэдэгт байх болов уу. Бүтцийн шинжтэй гэдэг нь, ганц нэг хүнд тохиолддог биш, олон хүнд тохиолдох магадлалтай, нийгэм соёлын ялгаа, Япон-Монголын хууль дүрмийн онцлог зэрэг бүтцээс шалтгаалж гарах асуудал. Жишээ нь Японд олон жил ажилласан хүн Монголд очоод тэтгэвэргүй байх уу, Японд олон жил тэтгэвэр төлсөн хэр нь бүгд хоосон болох уу гэдэг асуудал бол олон хүнд хамааралтай нийгмийн шинжтэй асуудал юм. Эсвэл хэн нэгэн Дондогт тулгараад байгаа асуудал боловч өөр олон хүнд тохиолдох магадлалтай бол түүнд зориулсан мэдээллийн сан бүрдүүлэлт, эсвэл мэргэжлийн зөвлөгөө авахад нь холбож өгөх зохион байгуулалт бүрдүүлэх нь бүтцийн талаас шийдэж байгаа хэрэг болно.

Иймэрхүү зүйлийг ганц нэгээрээ хийж чадахгүй, чаддаг юмаа гэхэд нэг хүнээс хэтэрхий их хүч шаардана. Тиймээс л олуулаа нийлж, өөрөө өөрсдийнхөө төлөө хамтарч ажиллая гэдгийг сэтгэлгээний тулгуур багана болгож байгаа юм.

Бид нийлж хамтарвал Япон дахь өөрсдийн welfare-г (нийгмийн халамж гэдэг тун буруу орчуулга юм) илүү өндөр түвшинд аваачиж чадна. Бид бүгдэд, цаашибал Монгол оронд маань хэрэгтэй олон зүйлийг бид хийж чадна, харин эхлүүлэхгүй байгаагаас болж маш боломжийг алдсаар байна. Япон Монголын хооронд тус тусдаа жижиг жижиг гүүр барьж, үүргэвч богцоор солилцоо явуулж байхаар, нэгдсэн том гүүр барьж ачааны машинаар солилцоо явуулъя (Божи сэнпайн үгнээс иш татав). Хувь хувьдаа довоо шарлуулж, өөрөө л болж байвал болоо гэдэг сэтгэлгээнээс гарч мэдсэн юмаа, туршлагаа бусаддаа хүргэж байх уламжлал, тийм дэд бүтцийг бий болгоё. Энэ бол МАЖ-ын зорьж хийх гээд байгаа зүйл.

Харилцан туслалцаа, нэтвөрк, итгэл хүлээх ёс горим. Ийм зүйлийн хуримтлал, өөрөөр хэлбэл SOCIAL CAPITAL нь нийгмийг хөгжүүлэхэд үндсэн үүрэг гүйцэтгэдэг гэгддэг. Америкийн эрдэмтэн Р. Патнамын “Making Democracy Work” номыг нэг уншаад үзвэл зүгээр. Гол санаа нь зүгээр л ардчилсан тогтолцоог бий болголоо гээд нийгэм хөгжихгүй. Яг адилхан тогтолцоотой байсаар атал Италийн умард хэсэг, өмнөд хэсэг хоёрт хөгжлийн том ялгаа байгаад эрдэмтэн гайхаж, судалсны эцэст гаргасан дүгнэлт нь тус тусын бус нутагт Social capital-ын хэмжээ өөр өөр байгаагаас болж байна гэдэг байжээ. Одоо энэ ухагдахуун, энэ үзэл ойлголт нийгэм эдийн засгийн ухаанд улам бүр байр сууриа эзлэх болоод байна. Ийм баялагийг хуримтлуулахад МАЖ хүч тавьж ажиллах болно.

(Википэдиа: http://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%82%BD%E3%83%BC%E3%82%B7%E3%83%A3%E3%83%AB%E3%83%BB%E3%82%AD%E3%83%A3%E3%83%94%E3%82%BF%E3%83%AB
)

Социал капиталын эсрэг дүр нь “Тамын тогоо” юмуу даа.

Хүндэтгсэн,
Эрин М.Тулгат

МАЖ-1: "Бизнесийн талаар"

2008-11-21T07:05:00.005+09:00

Японд байдаг монголчуудын "амонг" гэдэг мэйлийн сүлжээгээр МАЖ (Монголчуудын Холбоо - Япон)-ы талаар хэдэн хүний бизнес маягаар дайрч давшилсанд хариу өгсөнөө дор хуулбарлалаа.
----------------------------------------------
(2008/11/18)
МАЖ-ын нэрээр хэдэн хүн бизнес хийх гээд байна гэжээ.
Монголд ТББ нэрээр бизнес хийгчид олон гэж дуулддаг, тэдний өрөөсөн дугуй гэж таамагласан юм болов уу. Тэгвэл дүгнэлт таамаглал хэтэрхий эрт бөгөөд хөнгөн байна. "Ингэчих болов уу тэгчих болов уу гэж анхааруулж бичлээ" маягийн "санаа зовогчийн" дүрээр харин ч олон түмэнд сөрөг имиж төрүүлэгчид хааяа нэг харагддаг даа. Энэ удаагийнх бол үнэн сэтгэлээс олон түмний төлөө байсан гэж итгэе. Би бол МАЖ-ыг харин ч үлгэр жишээ болохуйц ТББ болчоосой гэж найдаж хүсч яваа хүний нэг. Бизнес хийе гэвэл Японд компани байгуулахад ядах зүйлгүй. Харин ч олон нийтийн байгууллага бол хүмүүсийн сайн дурын санаачлага дээр тулгуурладаг тул хөдөлгөж авч явахад маш хэцүү. Асар их энерги шаарддаг. Ажил унагасан хүнд хариуцлага тооцох арга байхгүй, бас санаан зоргоор шахаж шаардаад байж чадахгүй. Компани байсан бол халаад ч юмуу, цалингий нь хасаад хариуцлага тооцно, өгөө аваатай болохоор амар. Тэгээд ч японд алба ажил хашиж байгаа хүн бол нэг цагийн орлогоор нь тооцоод үзээрэй. МАЖ "бизнес" орлогоороо жишээ нь жилийн дундаж цалин 5 сая иенийг нэг хүнд олгохоор мөнгө олж чадах уу? Тийм мундаг бизнес санаа байвал хэн нэг нь бушуухан нэг Хувьцаат компани байгуулаад хэрэгжүүлэх бизээ. Яахав ирээдүйд бол нэг хоёр стафф, нарийн бичиг ажилд авах хэмжээний байгууллага болох байх гэж найдаж байгаа. Харин яг одоо бол бидний хэдэн нөхөд өөрсдийн үнэт цагаараа "цэвэр алдагдал" хүлээж байна уу гэхээс энд бизнесийн шанс алга даа. Аливаа юмны эхлэлийг тавьж байгаа хүмүүс асар их хүч хөдөлмөрөө түүнд зориулах болж, нэг үгээр хэлбэл "хохирдог". Гэхдээ ингэж байж л нийгэм хөгжинө. Ээж аав нар хүүхдээ өсгөж бойжуулахдаа "өөрөө хохирч байна, алдагдалтай байна" гэж боддоггүй шүү дээ. Байгалийн зөнгөөр хөгжлийн эргэлтэнд хувь нэмэрээ оруулаад явж байгаа нь тэр. 10 жилийн өмнө Японд ирээд будилж байсан хүмүүс одоо хөлөө олчихсон байгаа. Гэтэл 10 жил өнгөрчихөөд байхад дараа үеийнхэн нь яг адилхан юман дээр будилж л явах. Ийм нөхцөлд хөгжил байх уу? Бидний дараа үеийнхэн арай илүү утга учиртай зүйлд толгойгоо ажиллуулж, арай өндөр тувшинд "будилаасай", түүний тулд энэ цаг үед байгаа бид энэ цаг үеийнхээ үүрэг, mission-ийг биелүүлцгээе. Японд удаж байгаа хүмүүсийн хувьд энэ бол цаг үеийн шаардлага, үүрэг. Ийм бодлоор ажиллаж байна.
Юм өгөхгүй бол хийхгүй гэдэг салариманы сэтгэлгээгүй хүмүүс МАЖ-ыг авч явах болно. Дээр "хохирно", "цэвэр алдагдал хүлээнэ" гэж бичсэн, үнэндээ бол эндээс маш их юм олж авах болно. Нүдний өмнөх хоёр гурван халтар төгрөг биш, урт хугацааны "ашиг" олж авах болно. Архины ширээн дээр биш, ийм хамтын ажиллагааны талбар дээр итгэж болох сайхан хүмүүс цугладаг. Сайхан найз нөхөд ямар үнэтэй билээ дээ. Их юм сурна, мэдээлэлд ойр байна, дан ганц гэр ажил гэж биш, нийгэм олны төлөө зарцуулсан цаг, бүтээлч үйлсээсээ урам зориг авах болно. Өдөр тутмын аар саар зүйлд орооцолдсон амьдрал дунд арай өргөн цар хүрээтэй зүйлийг сэтгэж бодож, тийм зүйлийг ярьж, тийм мэдээлэл сонсох болно. Иргэд нь үндсэн ажлынхаа хажуугаар сайн дураар нийгмийн сайн сайхны төлөө юм хийдэг, тэгж чадахуйцаар бие даасан, хөл дээрээ тогтсон, мөн тийм үнэлэмж болоод ухамсар бүрдсэн иргэдтэй нийгмийг би идеал "Иргэний нийгэм" гэж ойлгодог. Нэг зүйлийг зориуд тодруулахад МАЖ бизнестэй холбоотой байх болно. Монгол-Японы хоорондох бизнес, эдийн засгийн хамтын ажиллагааны томоохон гүүр болоосой гэж хүсч байгаа. Статистик мэдээ хараарай, манай улсын экспортын хэдэн хувь нь Хятадаас хараат байна. Япон хэдэн хувийг эзэлж байна. Тэнэг хүн харсан ч дуу алдмаар тоо байгаа вий. Бид япончуудтай зузаан, олон талын хамтын ажиллагаатай найрамдалтай л гэдэг. Гэтэл эдийн засгийн салбарт үнэхээр партнэршип тогтоож чадаж байгаа юу? Манай хамгийн том донор орон, тэгээд л гүйцээ бишүү? Өөрөөр хэлбэл бид япончуудтай хамтран ажиллагчийн, түншийн байр сууринаас биш, юм горьдсон боолын сэтгэхүйгээр харьцаж ирсэн юм. Хувь хүмүүсийн дотор ч тийм харилцаа элбэг байдаггүй гэж үү? Уулзсан японоосоо яаж юм салгах вэ маягийн. Өнөөдрийн ганц зоосны төлөө итгэл алдаж ирээдүйн, урт хугацааны түншлэл, нөхөрлөлийг алддаг.Бидэнд дутагдал байгаа ч манай улс үндэстэн богино хугацаанд алхам алхамаар урагшилж, өдөр өдрөөр сайжирч байна. Сайхан хүмүүс, ухаалаг чадалтай залуус улам олон болж байна. Тийм хүмүүсийгээ дэмжээд, нэг нэгээрээ чадахгүй юмаа олуулаа болж байгаад хийх. Японы аж ахуйн нэгжийн хууль, санхүү гүйлгээний тогтолцоо, бизнесийн ёс жаяг, хэрэглэгчдийн сонирхол зэрэг саадыг давж, монгол бизнесмэнүүд энэ маркэтэд нэвтрэхэд МАЖ тодорхой үүрэг гүйцэтгэж чадвал сайн л байна. Ингээд бичихээр МАЖ зөвхөн эдийн засаг, бизнесийн салбарт эргэлдэх гээд байгаа гэж андууруузай. Япон дахь монголчуудын SOCIAL CAPITAL-ыг арвижуулах, харилцан туслах уламжлал, дэд бүтцийг бий болгоход зорилгынхоо нэг баганыг тавьж байгаа. Энэ талаар тусад нь бичье. Хэлэх амархан хийх хэцүү гэдгийг сайн ойлгож байна. Эцсийн эцэст үүнийг уншиж байгаа Та, энэ үйл хэрэгт жаахан ч атугай хувь нэмэр оруулах юмсан гэж бодохоос, нэг алхам хийхээс л бүх юм шалтгаална.

Хүндэтгэсэн,
Эрин М.Тулгат

Р.Чойномын нууц захидлууд ном

2008-11-02T23:57:00.006+09:00

Өнөөдөр нэг амьсгаагаар Чойномдож бас энэ номыг уншив. Захидлуудыг нь нэгтгэсэн хойч үед сургамжтай, хачир амт сайтай ном юм. Энд тэндээс нь эрээвлэн хураавласугай.

"...хүндэт дүү хүү Танаа, ажилд чинь болон уран бүтээлд тань өндөр амжилт хүсэн ерөөж, өчүүхэн болхи нэгэн, хуучны сайн цагт бол асман тойн төдий байх номгүй шүлэгч, онолгүй философич, овилгогүй ард, муу цагийн мунхаг иргэн би, гэрийн мухарт, хөгшид хүүхдийн хэрүүлийн доор бичвэй..."

(Яаж ингэж бэлэн цэцэн үг сад тавьдаг байна аа.)

"... ард түмэндээ хэрэгтэй зүйл хийхээс илүү жаргал байхгүй. Тэр л жаргалаар би цөөн насандаа дүүрэн жаргалаа. Тийм жаргалыг мэддэггүй хүнтэй маргах гэдэг адгийн зовлон байдаг бол, би тийм зовлонгоор насан турш зовлоо..."

("Тийм жаргалыг мэддэггүй хүн" гэдгээр тухайн соц. нийгмийн гар хөл, хүйтэн сэтгэлт, хуурай толгойтнуудыг хэлсэн байх даа. Цаг үеэсээ түрүүлж төрсөн түүнийг өрөвдөх шиг.)

"...Дэндсэн зүйл хиймэл болдог хуультай. Хүн хүнийг, өөрийн үнсдэгээрээ л үнсвэл сайхан үнсэх бөгөөд харин, хачин цэвэрхэн бөгөөд чанга үнсэнэ гэж хэт мэрийвэл нусаа ч наачихаж мэдэх..."

(Үнсэлтээр зүйрлэл авсан нь хамгийн эгэл жирийн, тэгсэн хэрнээ ой тойнд тод буухуйц.)

"...Сая би английн Кеннет Рексрот гэгч шүлэгчийн нилээд уянгыг уншлаа. Хүнд юу ч тулгаж хэлээгүй юм. Тэр ч байтугай юмсыг тийм ийм байдаг гэж нотлоогүй юм. Харин сэтгэл хөдлөм сайхнаар байгаль орчин болон хувийн сэтгэлгээгээ жирийн тэмдэглэсэн хэнээс ч юу ч асуугаагүй, хэнд ч юу ч номлоогүй, тийм л сонин шүлгүүд байх юм. Тэхдээ сэтгэлд нэг их юм хөдөлгөөд, өөрийн эрхгүй хувийнхаа зовлон жаргалыг эргэн бодоход хүргэж ажээ. Энэ ёстой уянгын шүлэг гэгч мөн байхаа?

Манай дорно дахин бол номлол үйлдэх дуртай, Орос өөрийгөө магтах дуртай, Хятад загнах дуртай юмуу даа..."

(Шоронд байхдаа ч тэр, ер нь хаа ч явсан маш их ном уншиж байсан байгаа юм.)

".... Гэвч тайвширч, сэтгэл ханахгүй байна. Хийх ёстой зүйлс бараг эхлээ ч үгүй юм шиг санагдана. Хийх бололцоо нөхцөл олдохгүй, үргэлж орон байр, мөнгө хоёроор гачигдаж яваад, байгалийн заяасан авьяасыг хүмүүст үлдээж чадалгүй буцааж байгальд нь тушаах хэрэг үү? Өдий болтол би заавал хийхгүй бол болохгүй зүйл, хийх онц шаардлагагүй зүйл хоёрыг ялгахгүй явжээ."

(Нас эцэслэх дөхсөн үедээ бичсэн дээрх мөрүүдийг уншаад өөрт гойд авьяас байхгүй ч, оногдсон багахан тархи, зүүгдсэн дөрвөн мөчийн хэргийг олигтой гаргаж чадахгүй явсаар бурхан багшид буцааж өгчихгүй юмсан гэж бодогдож байлаа.)

Р.Чойномын "Гεлεг" тууж

2008-11-02T21:19:00.008+09:00

Өнөөдөр Р.Чойномын шоронд байхдаа бичсэн Гөлөг гэдэг бэсрэгхэн туужийг уншлаа. 50-иад оны цэл залуу Улаанбаатар хотын амьдрал, хоёр залуугийн хайр сэтгэл, гунигт хагацал. Амралтаар уншихад хөөрхөн л ном байна.

Гөлөг туужийнхаа тухай нэг захиандаа бичсэнээс иш татъя:

"... сэтгэхүй буюу ижил дасал явдал, хүндэтгэх бишрэх гэгч нь гагц хүнд байгаа зүйл биш, нохойд ч байна гэх гэсэн юм. Нохой зүүдэлдэг. Нохой дасч жигшиж, уурлаж баясч, тэр ч байтугай гашуудан уйлж чаддаг амьтан! Нохой тэмцдэг, цөхөрдөг, бас бодол болон гайхдаг амьтан!...
... Би хэд хэдэн удаа нохой тэжээж, эрхлүүлж, элдэв зүйл эрдэмд сургаж үзсэн. Тэднээ хэрхэн үхэхийг ч үзсэн. Би харамсан уйлж байсан. Би "Гөлөг" гэж тууж бичихдээ, нохойны амьдралыг зураглах гэж бодож эхэлсэн юм. Гэтэл реалист утга зохиол орчин үед нийгэм - төрийн гар хөл байх учиртай болохоор, нохойны аяг зан, амьдрал байдлыг сурталчилсанаар социализмд юу ч нэмэрлэхгүй тул арга буюу түүний эзэн хүнээр уг туужийг бүтээсэн билээ..."
("Өд" сан, Р.Чойномын нууц захидлууд номноос)

風林火山 Салхи, шугуй, гал, уул

2008-10-26T06:44:00.004+09:00

風林火山（ふうりんかざん） Японы дайнч улсын үеийн (15-16-р зуун) даймёо Такэда Шингэний цэргийн туганд бичигдсэн 疾如風、徐如林、侵掠如火、不動如山 -ээс авсан алдартай ишлэл.
"Салхи мэт хурдан, шугуй мэт чимээгүй,
Довтлохдоо гал мэт, тогтон барихдаа уул мэт."

疾（はや）きこと風の如く、徐（しず）かなること林の如く、侵掠（しんりゃく）すること火の如く、動かざること山の如し」の通称

Такэда Шингэнээр алдаршсан боловч, түүнээс урд ч цэргийн туганд хэрэглэгдэж байжээ. Уг гарвал нь гэвэл Хятадын эртний цэргийн ухааны ном Сүнз （孫子）-д бичигдэж байсан юм байна.

Батзандан

2008-07-09T23:02:00.005+09:00

Яагаад хүмүүс түүнийг буруугаар ойлгоод байдаг юм болоо? Ай хорвоо гэж хатууяа! Бид нар шиг гадаадад байж байгаад, энэ Монгол болохоо болилоо гээд явсан залуу. Явахынхаа өмнө "Туги, энэ эрүүл биш болчоод байгаа Монгол орныг эрүүл болгохын тулд эрэгчин эмэгчнээ үзэх санаатай" гэж мэйлэндээ бичсэн байсан нь санаанд тод. Хэлснээрээ л явж байна.Эрх тушаал, алдар нэрийн төлөө байсан бол ийм зовлонтой, эрсдэлтэй, хамгийн үйлтэй аргыг сонгохгүй шүү дээ. Унгар, Герман, АНУ-д боловсорсон хүн МАХН хавиар жаал гүйгээд л "ахаа эгчээ" гэж ая тал засахад л цаадуул нь манай залгамж халаа гээд хөөп гээд л авчихгүй юу. Цаг хугацаа харуулах байх гэж найдъя.

Сонгуулийн дараах vймээний талаар

2008-07-07T23:03:00.028+09:00

УИХ-ын сонгуулийн дараа эх оронд маань томоохон үймээн, 5 хүний эрдэнэт амь эрсдсэн гунигт явдал боллоо. МАХН-ын байрнаас эхлээд СТӨ бусад обьектууд, өв соёлын үнэт зүйлүүд үрэгдэж сүйдэн нөхөшгүй хохирол учирлаа. Мэдээллийг интернэт ТВ, сонин, найз нөхдийн мэйл, Монголд байгаа ар гэрийнхээс утсаар гэх мэт янз бүрийн сувгаар байнга авч байсан бөгөөд энэ цочирдом мэдээнд монгол хүний хувьд зүрх өвдөж, чимээгүй өнгөрч чадсангүй.

Худлаа үнэн нь мэдэгдэхгүй янз бүрийн яриа бол хангалттай сонсогдож байна. Магнай, Батзандан нар залуусыг турхирсан л гэнэ, эсвэл МАХН жүжиг тавьсан л гэнэ, хэсэг бүлэг хүн архи тарааж байсан л гэнэ, бүр байчаад Хятадын явуулга л гэнэ. Хол байгаа би байтугай ойрхон эх орондоо байгаа хүмүүст ч алинд нь итгэвэл зохилтойв, тааж хэлэхэд бэрх болоод байгаа бизээ.

Гэхдээ л энэ дундаас хэд хэдэн зүйлийг хэлж чадах болов уу. Факт биш юмаа гэхэд мөн чанараар нь.

Сонгуульд яах аргагүй элдэв булхай гарсан бололтой. Би интернэт видеогоор МАХН-ын нэр дэвшигч Чойжилсүрэн улайм цайм мөнгө тарааж байгааг үзэж, хоёр нүдэндээ гайхсан. Гэхдээ хэрээ хэрээнийхээ харыг гайхав гэгчээр дан ганц МАХН ч юмуу АН булхайтай биш байхаа. Аль ч намд боломж гарвал булхай хийхээс буцахгүй улсууд байж таарна. Нэг намынхан нь цугласан цагаан тагтаа, нөгөө намынхан нь сүрэг хар хэрээ байв гэж. Дотор нь сайтай муутай нөгөө л хэдэн монголчууд бид нар байгаагаас хойш. Харин булхай нь тодорхой байгаа нэг хоёр тойрог дээр дахин сонгууль явуулбал нийгэмд, ялангуяа залуу хойч үеийнхэнд эерэг мэссэж өгч, жаахан ч атугай эрүүл саруул уур амьсгалыг бий болгоход чухал нөлөөтэй юм. 20 дөнгөж шүргэж яваа залуус уур омог, зэрлэг авирт баригдаж эвдэн сүйтгэж байгаа нь та бидний байгуулж ирсэн увайгүй нийгэмд гомдсон гомдол бухимдлын илрэл гэж хэлж болно.

Цаашилбал энэ удаагийн үймээн бол УЛС ТӨР гэхээс илүү, НИЙГМИЙН БУХИМДЛААС ихээхэн хэмжээгээр хамааралтай байгаа. Зөвхөн Монголд ч биш, дэлхийн олон оронд нефтийн үнийн өсөлт, үнийн инфляцаас болж нийгэмд бухимдал үүсч, зарим орнуудад тогтворгүй байдал үүсээд байгааг бид дуулж байна. Манай орны хувьд ялангуяа сүүлийн арваад жилд ихэссэн баян хоосны ялгаа, төрд үл итгэх, амьдралдаа үл итгэх цөхрөл, гомдол хуримтлагдаж ирсэн гэдэг "архаг хууч" нөлөөлж буй.

Ийнхүү хуралдсан нийгмийн бухимдал сонгуулийн луйвар гэдэг зүйлийг шалтаг болгож сад тавьжээ.

Нийгмийн бухимдал эзнээ хайдаг. Жүжигт эсрэг талын дүр хэрэгтэй. Хамаг зовлонгийн үр таригчийг олж тогтоогоод, олны өмнө дүүжлээд авъя гэх маягийн. Гэхдээ энэ бол хэтэрхий гэнэн бодол бөгөөд, тэглээ гээд үр дүнд юу ч олж долоохгүй. Ядуу байсан бол ядуу чигээрээ л үлдэнэ. Жагсагчдын дунд сөрөг хүчин эргэлзээтэй шалтгаанаар ялагдсанд эгдүүцэж, үнэн мөнийг эрэлхийлж очсон хүмүүс ч байгаа, дээр дурдсан нийгмийн бухимдал гэдэг ерөнхий шалтгаанаас болж бухимдлаа гаргаж ядан очсон, өөрөөр хэлбэл бухимдлынхаа үзүүрийг МАХН-д чиглүүлсэн хүмүүс ч байж. Одоо түүх соёлын дурсгал эвдэж сүйдсэн, гарз хохирол учирсан зэрэг нь өөрөө бухимдал болоод явчихсан, түүнд О.Магнай нарыг, эсвэл Ц.Элбэгдоржийг хараан зүхэж хатгуурын үзүүрийг тийш чиглүүлэх хүмүүс ч байна. Зарим нь ерөөсөө ерөнхийлөгч Н.Энхбаярын хар нүглээс боллоо гэх жишээтэй. Тэгвэл яагаад өөр нэг бурхан бумба нь биш, нөгөө л муу хэлэгддэг муухай царайтай хэд маань биднийгээ оройлоод явж байгаа юм бэ? Энэ бол сайн ч муу ч, манай Монголын байгаа байдал, та бид ард түмний чанарын дундаж түвшин тийм болохоор юм. Толинд хараад өөрийнхөө батгатай нүүрийг дэмий үзэн ядах бус, харин яаж эмчилж засах талаар бодож эхлэх нь эрүүл бөгөөд бүтээлч сэтгэлгээ. Бухимдлын үүсгүүр нь олон бөгөөд нарийн хүчин зүйлээс бүрдэж байхад түүнийг ганц хоёрхон юманд, эсвэл хүнд тохоод, түүнийг занаж зүхээд өнгөрөх нь хялбар бөгөөд ойлгомжтой байдаг байх. Харамсалтай нь ингэснээр нэг удаа бухимдлаа тайлж чадах боловч уг шалтгааныг тайлж үл чадах учир дахиад л давтагдана, тамын тогооноос хэзээ ч гарч чадахгүй.

Тиймээ, тамын тогооноос гарах тухайд бид ярих хэрэгтэй юм.
Жишээ нь энэ удаад юу байв? Хэд хэдэн сэдвээр ярьж болох боловч, энэ удаад хүчний байгууллагын ажиллагааны талаар онцолж хөндмөөр санагдлаа.

Жагсаал сүүлдээ сүйтгэл тонуул болж хувирсан нь анх зохион байгуулсан хүмүүс хариуцлагагүй хандсантай холбоотой байж болох боловч, үнэхээр түмэн хүн жолоодлого алдаж улангассан үед хэд гуравхан хүн тогтооход бэрх гэдэг нь төсөөлж ядах юмгүй. Түүн дээр нь чоно борооноор гэгчээр хулгайч тонуулчид, устган сүйтгэгчид нэмэгдээд тэр гэхийн тэмдэггүй болж. Ийм үед л хүчний байгууллага хэргээ гаргах ёстой. Энэ удаад тэгж чадаагүй бол манай цагдаагийн байгууллага болзошгүй үед хэв журам сахиулах ур чадвартаа цаашид анхаарах ёстой гэсэн дүгнэлт хийж, ажиллах нь зүй. Хэв журам сахиулахаа чаддаггүй, хэрцгийлж дарамтлахыг чаддаг, тэр хоёрыг хольж хутгадаг бол тийм цагдаа бидэнд хэрэггүй.
(Цагдаагийн байгууллага өөрсдөө зориуд ийм үймээнийг зохиоход оролцсон гэдэг яриа ч бас байгаа, гэхдээ түүнд итгэх үү байх уу гэж эргэлзэхийг энд азная)

Онц байдал зарлах талаар ч энэ удаад туршлагагүйтсэн болов уу. Хэдхэн цагийн өмнө иргэд улангасч байсан бол онц байдал зарласны дараа цагдаа нар улангасч, онц байдал нэрийн дор хотоор нэг баривчилгаа хийж, иргэдийг зодож нүдэж, хэлмэгдүүлсэн. Зугтаж яваа иргэнийг араас нь буудаж амь насыг нь хохироосон гэгдэж байгаа, хэрэв энэ үнэн болох нь тогтоогдвол туйлын жигшүүрт үйлдэл. Ихэнх цагдаа ажил үүргээ номын дагуу гүйцэтгэсэн байх, гэхдээ бас цөөнгүй хэдийн цөс нь хөөрч, ажил үүргийн хэм хэмжээг умартсан байна. Үүнд цаашид анхаарах, цагдаагийн ажилтны ёс журмын хэм хэмжээ, онцгой үед биеэ авч явах нормативийг тогтоох, эс биелүүлэгчдэд хариуцлага тооцож байх шаардлагатай нь харагдаж байна. Ялангуяа энэ удаагийн хэргээр иргэдийн амь нас, эрүүл мэндэд халдсан гэмт этгээдүүдийг олж тогтоож хуулийн дагуу арга хэмжээ авах, цааш цаашид хатуу сургамж болгох шаардлагатай.

Цаашилбал албадан саатуулах газарт иргэдийг хэрцгийлэн зодож, галуун цуваагаар явуулах зэргээр шийтгэж, гарыг нь ард нь бариулж толгойг нь хөлөн тушаа тонгойлгож олон цагаар тамласнаар ухаан алдах хүн ч гарсан байна. Хөхүүл хүүхэдтэй эмэгтэй, жирэмсэн эмэгтэй ч тэдний дунд байсан гээд хүний ой тойнд багтахааргүй зүйлүүдийг иргэдийн ярианаас үзлээ. Монгол хүн монгол хүндээ ийм харгис ханддаг болсон юм гэж үү? Гэмгүй явж байгаад тэнд саатуулагдсан, зодуулж гэмтсэн, сэтгэл санааны хохирол хүлээсэн иргэдийн хохирлыг хэн төлөх вэ? Гэм буруутай эсэх нь тогтоогдоогүй байгаа нөхцөлд зодож тамлах (уул нь бол гэмт хэрэгтэн байсан ч хүний ёсоор харьцах ёстой) нь хаана зөвшөөрөгдсөн хууль вэ? Монголын ёс уу?

Энэ удаагийн үймээн бол “ардчилал” гэдэг хүн төрөлхтний томоохон ололтыг гутаасан, сэв суулгасан үйл явдал байлаа. Үүнээс болж жагсаал цуглаан гэдэг юманд бурууг өгч болохгүй. Асуудал ардчилалдаа байгаа юм биш, ардчилалыг зөв ажиллуулж чадахгүй байгаадаа байна. Жагсах, цуглах, эвлэлдэн нийлэх эрх чөлөө бол ардчилалын үнэт зүйлүүд. Түүнийг эрх баригчид ч бай, хэн нь ч бай, та би, өөрөө монгол хүн бөгөөд эх орныхоо ирээдүйд санаа тавьдаг л хүн бол зүй зохистой явуулах, дахиж буруу тийш хазгайрахгүй байхын тулд анхаарах, гэхдээ хамгийн гол нь хадгалж хамгаалж явах нь зүй.

Манай ардчилал Ардчилсан Намын өмч биш, Ардчилсан Холбооны ч өмч биш, 1992 онд Үндсэн хуулиа баталсан монголчууд бидний бүгдийн үнэт өмч. Хэрэв МАХН үүнийг огоорч төв байраа шатаалгасан хорсол занал, “үзүүлээд өгье та муусайнд” гэх бардамналд автаж, ардчилалын нэр хүндийг унагах, түүний үнэт зүйлүүдийг хааж боох, энэ удаагийн явдлыг өөрсдийн байр суурийг бэхжүүлэхэд явцуугаар ашиглавал төдий чинээ холын бодолгүй, түүхийн өмнө хариуцлагагүй байгаагаа харуулсан хэрэг болно. Олон мянган гишүүнтэй, Монгол орныг удирдан чиглүүлж байгаа ахмад намд ухаалаг, алсын хараатай лидерүүд байгаа гэдэгт эргэлзэхгүй байна. Цаашдын өрнөл сонгуульд ялсан, энэ удаагийн үймээнээр хохирогчийн байранд байгаа МАХН-ын гарт байна. Үнэхээр төлөвшсөн нам эсэх нь шалгагдах цаг иржээ.

Өлгий

2008-06-08T22:38:00.007+09:00

За хө хорвоогийн жамыг дагаад, сажлаад явж байна даа. Блогоо тоосонд даруулаад байх зуураа нэг данхгар хүүтэй боллоо. Хэдэн сарын өмнө гадуур явж байхад жирэмсэн эмэгтэйчүүд нүдэнд тусдаг болоод байсан, одоо жаахан хүүхдүүд хараанд өртөх боллоо. Амьдрал хэдэн градусаар ч юм эргэв, авдаг сонирхдог юм ч шал өөр болов. Хүүхдээ хуурайлангаа "өлгий"-ий тухай бодох жишээний.

Япончууд хүүхдийг өлгийддөггүй. Халуун зунаа байг гэхэд өвөл ч өлгийдөхгүй шүү. Бидний монголчууд яагаад өлгийддөг болчихсон юм бол оо? Бас өөр ямар үндэстэн өлгийддөг бол? Лав ховор байх.

"Хөл нь тэгшхэн болдог болохоор өлгийддөг" гэж боддог хүн ч байдаг юм билээ. Гэхдээ тэр юу л бол. Шалтгаан нь биш, зүгээр үр дүн нь л байх. Хөдсөн дээлтэй хээгүй монгол ахуй хүүхдийн хөл тэгш гоо байх тухай бодохтой манатай байсан биз. Угаасаа гурав дөрвөн наснаас морь унахад л амархан дугуйрна биз дээ.
Миний бодлоор хүйтэн жаварт хүүхдээ цохиулахгүй гэдэг л том шалтгаан байсан болов уу. Сайн баглаж боохгүй бол нялх хүүхэд хэд савчаад л тавьсан даавуу хөнжлийг зайлуулчихна. Угаасаа хөдлөх зуур сэвэлзээд дааруулчихна. Жимбийтэл нь боовол хүйтэнд алзахгүй.
Гээд байж байтал бас нэг юм мэдэж авлаа.

Хүүхэд өлгий ч юмуу, тиймэрхүү бариу давчуу орчинд тайван амгалан байдаг юм байна.
Саяхан интернэтээр нэг "ороовч" (?) авлаа. Эхчүүд биеэрээ ороосон даавуунд хүүхдээ оруулж, гэр орны ажил хийх, нааш цааш явахад гараа чөлөөтэй байлгадаг тийм өлгийрхүү юм байдаг юм байна. Зургийг нь тавив. Давчуу гэж жигтэйхэн. Нуруу нь бөхийж, хөл гар нь хавчигдаад, өрөвдөлтэй бөөрөнхий юм болчихдог. Тэгсэн байтал, тэр дотор оруулахаар хүүе хаая гэхийн зуургүй унтаад өгдөг юм. Их сонин. Бидний насанд хүрсэн хүн бол нэг тэниймээр санагдаад лав унтаж чадахгүй ээ. Харин нялх хүүхэд эхийн хэвлийд тийм байрлалтай байсан болохоор дасчихсан, харин ч тайван байдаг бололтой. Хүүхэдтэй эмэгтэйчүүдэд хэрэглэж үзэхийг зөвлөмөөр тустай эд байна.
Өөрийнхөө гарыг өөрийн гэж мэддэггүй байх үедээ (манай хүү одоо яг тийм) савчсан гарнаасаа өөрөө тух алдаж уйлж байгаа энэ амьтад томчууд бидний төсөөлснөөс огт өөр ертөнцөд амьдарч байна аа.

Бизнес дэх бөмбөг

2007-12-09T10:57:00.000+09:00

(2007/01/26-нд бичсэн)

Япончууд ажил дээр “бөмбөг” гэж үгийг их хэрэглэнэ. “Ажил хэн дээр очоод гацчихав?, хаана сул зогсолт үүсэв?” гэхийг “хэн бөмбөг тэврээд байна аа?” гэх жишээтэй. Бөмбөгөөр жишээлэх нь тун оновчтой юм шиг байгаа юм. Бөмбөгөөр наадаж тоглох үед бөмбөг нэг тоглогчоос нөгөө рүү гэж, завсар зайгүй ойн үсчиж байдаг даа. Үүнтэй адил бүх ажил тухай тухайн мөчдөө хэн нэгэн эзэнтэй байна.

Тэгтэл хааяа хэний ч хариуцлагад хамаарахгүй ажил бас байж байдаг. Тэр бол хүмүүс бие биедээ найдчихсан, бөмбөг бүгдийн дунд ойчоод дэмий хэвтэж байх үе юм. Ийм байдал гаргахгүй байж, ажлын процессыг байнга шалгаж байх нь лидер хүний нэг чухал үүрэг роль болно. Момент болгонд хариуцах эзэнг тодорхой болговол бие биедээ сул найдах, цаг алдах явдал гарахгүй бөгөөд ажил хурдтай, тасралтгүй явагдана. “Би өчигдөр бүгд рүү нь бөмбөг шидчихсэн байгаа” гэдэг ч юмуу, “Энэ асуудлаар өчигдөр захирал дээр орж байдлыг танилцуулсан, захиралд атгуулсан болохоор хүлээгээд байж байя”, “цаадах чинь мэйлийн хариуг их удаадаг болохоор хүмүүс ч өөрлүү нь бөмбөг буцаахдаа хойрго болчихсон юм” гэх мэт яриаг япон компаниас сонсч болно.

Телевиз, сонин, за тэгээд ном

2007-12-09T10:54:00.000+09:00

(2007/01/27-д бичсэн)

Миний ажиллаж байгаа газарт нэг гайхалтай толгойтой залуу байдаг л даа. Өчигдөр хальт таараад хэдэн үг сольтол ярьж байна. “Саяхнаас гэртээ сонин захиалж үзсэн чинь бас ч гэж сонирхолтой юмаа” гээд хаа нэг бөглүү тайгаас соёлт ертөнцөд орж ирсэн хүн шиг бүр үнэн сэтгэлээсээ надад “сонин” гэдэг юмыг сонин болгоод ярих нь тэр. “Банаана чинь хальсыг нь аваад идэхээр ёстой амттай юм билээ”… гэдэг шиг л.

Их сургуульд байхад нэг багшийн тухай телевиз огт үздэггүйн дээр сонин ч шагайдаггүй гэж сонсоод гайхаж байж билээ. Эдийн засгийн ухааны профессор хүн өдөр тутмын сонин уншихгүй байж яаж оюутнуудад лекц уншиж, судалгаа хийдэг болж байна аа, гэтэл хариулт нь, өдөр өдрийн мэдээллийг эхнэрээсээ цай уунгаа сонсдог, тэгээд л болоо гэх.

Нэг бодлын зөв ч юм шиг байгаа юм. Ер нь цаг үеийн мэдээ гэдэг уншаад байвал эцэс төгсгөлгүй. Ядаж байхад нэг юм болонгуут бүх мэдээллийн хэрэгслүүд яг адилхан сэдвээр залхтал бөмбөгдчихнө. Гурав дөрвөн жилийн өмнө лав Афганистаны дайн гээд л Япон даяар үерлэсэн. Ертөнцийн тэр нэг мухрын хэдэн хотын нэр, газар усны нэрийг Япон даяар цээжилсэн гэхэд хилсдэхгүй. Дараа нь Иракийн дайн гээд л. Нэг гэмт хэрэг гардаг, бас л хамаг сонин шуугидаг. Охиноо егүүтгсэн эх юм л гэнэ, тэдэн настай л гэнэ, тийм нэртэй, тэгж тэгж явсан л гэнэ. Удахгүй мартана, эргээд бодоход ямар ч хүртээлгүй. Харин сэтгүүл бол арай дээр. Анализ хийх, болж буй үйл явдлууд, үзэгдлүүдийн талаар арай илүүтэй задлан шинжилж, нэгтгэсэн тайлбар хийх талдаа. За тэгээд ном. Ном бол шинж чанарын хувьд өөр юм. Мэдээж муу ном ч байдаг, сайн сонины нийтлэл ч бий. Гэхдээ дунджаар аваад үзэхэд ном бол үлдэц сайтай, системтэй бодол, ухаан өгөхдөө илүү. Ялангуяа дөнгөж өсч хөгжиж байгаа өсвөр насны хүүхдүүдийн боловсрол дээр тэдний үнэт цагийг ТВ, сонины эрээвэр хураавар, оочин цоочин мэдээлэлд биш, цэгцтэй мэдлэг, гүнзгий бодол ухаан хайрлах номонд зориулах нь зүйтэй санагдана.

Амартья Сэн - Нобелийн шагналтан

2007-12-09T10:50:00.000+09:00

(Хуучин блогспот дээр 2007/01/06-нд бичсэн)

Индранила блог дээрээ саяхан худалдаж авсан номоо танилцуулжээ. Зурган дотор Амартья Сэний хоёр ч бүтээл харагдсан нь надад сайхан санагдлаа. Уг бичлэгийн комент дээр нэг хүн "Who's Amartya Sen?" гэж асуусан байсан учир зохиогчийн танилцуулгатай хамт жил орчмын өмнө ЭМОС клубийн мэйл листэд явуулж байсан номын тэмдэглэлээ сэргээн тавъя гэж бодлоо.

Амартья Сэн бол 1998 онд Эдийн засгийн салбарт Нобелийн шагнал хүртсэн эрдэмтэн юм. Түүний үзэл онол зөвхөн академик ертөнцөд шагшигдаад зогсохгүй олон улсын байгууллагууд, улс орнуудын бодлого хөтөлбөрт нөлөөлж, амьдралд хэрэгжиж байдгаараа нэн далайцтай. Жишээ нь НҮБ-ийн Хөгжлийн хөтөлбөрөөс (UNDP)-аас жил бүр гаргах болсон “Хүний хөгжлийн тайлан” (Human Development Report) болон Хүний хөгжлийн индекс бий болоход Сэний нөлөө, оролцоо их байсан гэдэг. 20-р зуун гарсаар эдийн засгийн ухаан улам нарийсч, бие даасан тусдаа шинжлэх ухаан болон хөгжиж, муугаар хэлбэл төдий чинээ явцуурч ирсэн бол, Сэний бүтээлүүд эдийн засгийн онол, чадварлаг математик гаргалгаагаар тогтохгүй философи, улс төр, социологи гэх мэт нийгмийн бусад салбарыг өргөн хамардаг.

Сэний номуудыг уншсанаар хөгжлийн тухай концепттой болох, нийгмийн үндсэн элементүүд, ухагдахуунуудын талаар шинэ соргог ойлголттой болоход дөхөм байх болов уу. Ер нь тодорхой vision-той хүмүүс удирдагчид болвол өөрийнхөө дүр зураг, төсөөллийг хэрэгжүүлэхийн тулд тэмцэж амьдрах бөгөөд хүрэх арга зам нь ч байнгын эрэл хайгуулын дүнд тодрон харагдаж ирдэг, төдий чинээ зорьсон зүйл нь эргэлт буцалтгүй байж чаддаг мэт. Хэрэв тийм биш хүмүүс удирдагчид болвол байгуулан бүтээхэд бус, өөрийн эрх тушаал, элбэг хангамжинд хамаг ач холбогдлыг өгөх хандлагатай байдаг гэж бодож байна.

Түүний бүтээлүүд заримдаа эдийн засгийн гэхээс илүү философийн шинж чанартай байдгийн нэг учир нь эдийн засгийн ухаанд томоохон парадайм шифт (paradigm shift) явагдаж байгаатай холбоотой. Парадайм шифт гэдэг үгийг анх удаа сонсч буй хүнд тайлбарлахад тухайн шинжлэх ухааны салбарт онолын суурь шилжилт явагдаж, нэг томоохон оргил, мөчлөгөөс дараагийн том оргилд хүрэх процесс юм. Уул нуруугаар зүйрлэвэл нэг томоохон оргилд хүрсэн үед тэр оргилоос олон жижиг оройнууд салбарлан хярласан байх бөгөөд, дараагийн бүр өндөр оргилд хүрэх үед түүнээс хяр дамжин олон орой толгод салбарласан байдгийг санагдуулна. Амартья Сэнийг уншихыг зөвлөж байгаа минь, манай монголчууд нийгэм-эдийн засгийн ухааны хамгийн сүүлийн ололт, өндөрлөг дээр очиж, түүнтэй танилцаасай гэсэн хүслээс үүдэлтэй.

--------------------------------------

2006.01.10 Номын танилцуулга

Амартья Сэн, Inequality Reexamined

Энэ номын агуулга нь “тэгш байдал” (equality)-ын тухай хэлэлцэхэд хамгийн түрүүнд “Юуны тэгш байдал вэ?” гэдэг асуултыг авч үзэх хэрэгтэй гэсэн санаанаас эхлэнэ. Тэгш байдал гэдгийг ихэнх хүмүүс орлогын тэгш байдлаар ойлгодог бөгөөд, жишээ нь “тэгш байдлын эсрэг үзэлтэй” гэгдэх либертариан талынхан хүртэл, ухаад үзвэл “эрх чөлөө, эрх ашгийн тэгш байдлыг” хамгаалж байгаа гэж Сэн тайлбарлах аж. Үүний дараагаас зохиогчийн эдийн засаг, нийгмийн ухаанд оруулж ирсэн шинэ ухагдахуун “чадамж” (capability) тайзан дээр гарч ирэх бөгөөд, тэгш байдлыг хэмжихэд хувь хүмүүсийн capability (чадамж)-ийг хэмжүүр болгох хэрэгтэй гэжээ. Өнөөдрийг хүртэл гол сэдэв болж ирсэн орлогын тэгш байдал, эрх чөлөөний тэгш байдал, ханамжийн тэгш байдал зэрэг хэмжүүрүүдэд тэгш байдлыг зөв хэмжих чадваргүй гэж няцаалт өгсөн байна. Ялангуяа ядуу хүн, баян хүн, ядуу орон, баян орон гэх мэт, орлогыг суурь тэгш байдлын хэмжүүр болгож ирсэн байгаа. Сэний дэвшүүлсэн санал бол "чадамж"-ыг хэмжүүр болгох явдал. Орлого гэдэг тухайн нэг "хэрэгслээр" тэгш байгаа эсэхэд шууд үнэлгээ өгөх бус, хувь хүн тухайн орлогыг амьдралынхаа сайн сайханд (well-being) хувиргах чадамжийн олонлогоор үнэлгээ өгөх гэсэн санаа. Яг адилхан 100 долларын орлоготой хоёр ядуу хүний нэг нь маш хүнд архаг өвчтэй, нөгөө нь ердийн эрүүл байсан тохиолдолд энэ хоёр хүний well-being адилхан байна гэж хэлж чадахгүй. Өөр жишээ татахад, хоёулаа адилхан унадаг дугуйтай хүн байлаа гэж бодоход, нэг нь тэр дугуйг ашиглан нааш цааш явахад уналга болгох зэргээр тухайн хүний well-being-д дугуй эерэгээр үйлчилдэг байя. Харин нөгөө хүн нь хөлгүй учир хэдий дугуйтай боловч түүнийг унаж эдлэн well-being-ээ өсгөх боломжгүй байг. Энэ тохиолдолд тэр хоёрыг адилхан л дугуйтай гэдгээр нь хэмжин "тэгш" гэж авч үзэх боломжгүй. Номын гол үзэл санааг жижиг зайнд багтаая гэвэл ийм байна.

-------------------------

2005.12.21

"ON ETHICS AND ECONOMICS", 1988, Blackwell Publishing.

Зохиогч: Amartya Sen

Бүгдэд нь мэнд. Єнгєрсєн 7 хоногт уншсан номоо танилцуулъя. Миний яг л хүлээж найдаж байсан сайхан ном байлаа.

Орчин үеийн эдийн засгийн онолд, бvх гаргалгаа, тооцооны хамгийн эх цэг, vндэс болдог нэг assumption байдаг. Тэр нь хүний авир үйлдлийг авч үзэхдээ (assumption болгож) “зєвхєн хувийнхаа сонирхолд хєтлєгдєх бєгєєд, өєрийн ханамжийг maximum хэмжээнд хүргэхийг зорино” гэж тодорхойлдог. Үүнийг микро эдийн засгийн онол тулгуур assumption болгож, эндээс эхэлж, бусад бvх онол, тооцоо нотолгоо эх аван салбарладаг. Ялангуяа Адам Смитийн “Үндэстнvvдийн баялаг”-аас эх авсан “Хvн бvр өєр єєрсдийнхєє тєлєє амьдрахад, тэр нь нийгмийн тєлєє болж, эцсийн бүлэгт бvгдээрээ хожино” гэсэн “Үл үзэгдэгч гарын хүчээр” бvх юм зохицуулагдах тухай ойлголт үүнийг онолын хувьд найдвартай ар тал нь болж түшсэн юм. Өєрєєр хэлбэл эдийн засгийн ухаанд авч үздэг Хvн гэдэг амьтан нь маш хүйтэн бєгєєд хувиа хичээсэн, ховдог шунахай (өєрийн ханамжийг хязгааргүй ихэсгэхийг тэмvvлсэн) тийм дvр тєрхтэй “homo economicus” байдаг. Амартя Сэн үүний сул талыг уудлан гарган ирж, эдийн засгийн ухаан этикийн талын элементvvдийг оруулж, суурь тавилт болгон авч үзсэнээр улам бодитой тайлбар хийх чадвартай болох бєгєєд, илүү хүчирхэг ухаан болж хєгжинє гэж тайлбарлажээ. Адам Смитийг хожуу үеийн эдийн засагчид яаж буруугаар ойлгон тайлбарласан тухай сонирхолтой тайлбар ч бий. Эрх (rights), эрх чєлєє (freedom), ханамж (utility), well-being, үнэц (value), Парэто оптималчлал (Pareto optimality) гэх мэт олон тvлхvvр үгнүүдийн утгыг эргэн авч үзэж шинжлэн, нухацтайгаар дахин тайлбарласан буй. Ийнхvv тvлхvvр vгнvvдийг буюу principle-vvдээр “оролдож” шинэ тайлбар, санаа гарч ирнэ гэдэг нь аливаа шинжлэх ухаанд парадигм өєрчлєлт хийгдэх үед л илэрдэг зүйл гэж болно. Хvнд зєвхєн хувийнхаа аз жаргал (well-being)-г томруулах гэсэн нэг мотивац байхаас гадна, бусдад єгєгч (agency) байх тийм мотивац бас байдаг, тvvнийг анхаарлын тєвєєс гаргаж болохгvй гэх мэт санаануудыг энэ номноос уншиж болно. Гаргалгаа явсаар байгаад хамгийн сvvлийн бvлгийн нэг “Welfare, Goals and Choices” дээр (миний хувьд) оргилдоо хvрнэ. Ядаж энэ бvлгийг бол заавал уншууштай.

2 comments:

eldorado said...: sain baina u?
unshigch tani bna.
Ene 2 nomnii tuhaig ni unshtal araanii shuls goojij bnaa. iim goyo nomnuudiin tuhai duulgasand bayarlalaa. Mongoloor orchuulagdsan bdag u? ugui bol ta baabar guai shig orchuulan mongolchuudiinhaa hurteel bolgooch gej husye. za tiim zawgui bol uur busad unshsan nomnuudiinhaa tuhaig ingej goyo bichihiig husch baina.; 5/16/2007 7:15 PM

Кёкvшюзанд зориулав

2007-12-09T10:47:00.000+09:00

(Хуучин блогспот дээр 2006/12/06-нд бичсэн)

Миний сумогийн талаарх мэдлэг нимгэн. Огт сонирхдоггүй биш л дээ, хэдэн жилийн өмнө бол тухалж байгаад үздэг байсан, харин сүүлийн үед огт үзэхээ байж. Угаасаа телевиз үзэх зав ер олдохоо байсан. Монголд байгаа хүмүүстэй сумо яривал лав миний япон хэл дутна.

Тэгсэн хэрнээ Кёкүшюзаны тухай гурван үг холбох санаатай. Бас л сайн мэдэхгүй, уулзаж нэг үг сольсон удаагүй. Японд ирээд удаагүй байхдаа нэг танилыгаа “Сумогийн барилдаан дээр очъё, чадвал Кёкүшюзантай зургаа авахуулъя” гэж хэлэхэд нь алдартай хүнтэй зураг авахуулах гэж чаргууцалдаж явах утгагүй санагддаг болохоор “за би болих уу даа, тэр Батбаяр гэдэг хүнтэй авахуулсан зургаар юу хийх юм” гэж тоглоом шоглоомын хооронд хэлээд өнгөрч байсан санаанд орж байна. Одоо бол өөрийн хүндэлдэг хүн гэдэг утгаар дуртайяа авахуулна.

Оршил урт болоод явчихлаа, ердөө л Кёкүшюзанд япон заншлаар “Хонтоү ни оцүкарэсама дэшита” (Та үнэхээр их хичээлээ, сайн хийлээ гэсэн утгатай) гэж хэлэх гэсэн юм. Анхны монгол сумоч маань өнгөрсөн башо буюу 3 долооногийн өмнө зодог тайллаа. Сумо нэг их сонирхдоггүй надад хүртэл нэгийг бодогдуулав.

Анхны монгол сумоч болохынхоо хувьд үүрэг, миссионоо тун сайн биелүүлсэнд нь заавал ингэж талархлын үг холбоё гэж бодсон юм. Энэ хүн “Мэхний их дэлгүүр” гэгдэн алдаршиж япончуудын анхаарлыг татсанаар ар араасаа олон залуусын ирэх замыг зассан. Хорвоо дээр юм анхнаасаа гэнэт хамгийн төгс төгөлдөр хэлбэрээ олно гэж байдаггүй шиг, Монголоос очсон анхны хүн шууд ёкозүна болно гэж байхгүй. Заавал эхний хүмүүс нь дэр болж байж дараа дараагийн үе улам хүчийг авч, түүх урагшаа даялдаг. Кёкүшюзан, Кёкүтэнхо нар байсны хүчинд Асашёорюү, Хакүхо нар гарч ирсэн. Анхны хүмүүс ямар байх, ямар өв соёлыг (ямар нэг орчинд байгаа хүмүүс тухайн орчиндоо нэгэн хэв маяг, уур амьсгалыг бий болгодогийг өв соёл хэмээлээ) дараагийнхандаа үлдээх гэдэг тун их учир холбогдолтой зүйл. Кёкүтэнхог бусдадаа тусч гэж сонсч байсан. Кёкүшюзан бол халуун эх оронч санагддаг. Эхний хүмүүс ийм байх нь дараа дараагийнхандаа эерэг сайн нөлөөтэй, нүдэнд илт харагдахгүй ч тийм уламжлал, уур амьсгал тогтох булаг шанд болдог билээ.

Ялангуяа Васэда их сургуульд оюутнаар элсэн орсон үед нь би дотроо ихэд сайшаан дэмжиж байсан юм (ер нь тэр үеэс л илүүтэй үнэлдэг болсон). Төдий чинээ нэр алдарт хүрсэн, тэгээд спортын, спорт спортдоо сумогийн хүн гэнэт сургуульд орно гэхээр янз бүрээр хэлэх хүн гарч л байсан. Мэдээж хүн гайхуулахаар цоортол сурж, гийгүүлээгүй байх. Гэхдээ эрдэм ном гэж тэмүүлж яваа хүн байр байдлаасаа эхлээд өөр. Сайн муу ч хийж яваа зүйл, бодож тэмүүлж байгаа нь дээшээгээ чиглэсэн, зөв чиг баримжаатай байх шиг санагддаг. Монголд явуулж байгаа байгаль экологийн үйл ажиллагааныхаа тухай Японы телевизээр ярьж байхыг нь үзэж байсан. Ухаантай юм ярьж, уран цэцнээр байлдан дагуулаагүй. Бага зэрэг бүдүүн баараг юм шиг хэрнээ зөв баримжаатай, хамгийн гол нь сэтгэл нь наашаагаа байгаа нь мэдрэгдсэн.

Нэг харьцуулалт. Асашёорюү, Кёкүшюзан хоёрын хэн нь илүү “эх орны хүү” вэ? Бодож үзлээ. Монголынхоо нэрийг Японд төдийгүй дэлхийд гаргасан Аса аваргын гавьяа үнэхээр том юмаа. Түүнд нь бахархаж, талархаад баршгүй. Гэхдээ Кант маягийн логикоор бодвол, өөрөөр хэлбэл үр дүнгээр нь биш, зорилго сэтгэлээр нь хэмжвэл хариулт өөр гарч мэднэ. Аваргын суудалд хүрэхийг эрмэлзсэн хувь хүний өөрийн сонирхол, тэмцэл нь эцсийн дүндээ улс орны хувьд ч таатай болж таарах нэг тохиолдол, хэдийгээр үр дүн нь эхний хүнийг гүйцэхгүй байсан ч гэсэн тухайн үйл хэргийг гэсэн сэтгэлээр идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж ирэх нөгөө тохиолдол. Энэ хоёр тохиолдлыг яаж харьцуулах вэ гэж Кантаас асуувал лав хоёрдах тохиолдолыг нь гэх байх. Нэлээд муйхар харьцуулалт л даа. Үнэндээ бол аль аль нь хайрлаж хүндлүүштэй хүмүүс.

Кёкүшюзан 14 жил барилдсан юм байна. Дээд зиндаа буюу макү-үчид олон жил удаан тогтоно гэдэг тэр бүр аавын хөвгүүд чадаад байдаг зүйл биш. Ердийн хүмүүсийн нүдэнд Оозэки, Ёкозүна, түрүүлсэн, үзүүрлэсэн гэдэг тод сонин харагддаг бол, үнэндээ доошоо уначихгүй дээд зиндаагаа хадгалж он удаан жил барилдана гэдэг өөрөө том ялалт юм. Дэвжээн дээр нийт 500 орчим ялж, 400 орчим өвдөг шороодож өөрийнхөө “сумогийн амьдрал” гэдэг урт башод 50 хувиа бат хийсэн юм байна. Залуу хүн байна, сумогийн дэвжээнээс зодог тайлсан ч цаашдын өөр шинэ дэвжээнүүдэд амжилт олж, ихийг бүтээх байх гэж найдаж байна. Чин сэтгэлээс амжилт хүсээд энэ бичиглэлээ төгсгөе.

8 comments:

khuder said...: Тантай санал нэг байна. Кёкүшүзан! Оцукарэ сама дэшита.; 12/06/2006 9:53 AM
Хишгээ said...: алтан хараацай Кёкүшүзаны гаргасан жимаар аварга, арслангууд төрсөн билээ. Баярлалаа танд. Ер нь анхны юм гэдэг дандаа хэцүү байдаг. Хэрвээ Кёкүшүзан маань ирээгүй байсан бол ээдээ бид нар өдийд аваргүй л сууж байх байсан байхдаа; 12/06/2006 8:05 PM
Galaarid said...: Монголчууд юмны эхлэл ямар бол төгсгөл тийм, санаа нь ямар байна заяа нь тийм гэхчлэн сургадаг, булган сүүлний тухай их ярьдаг нь үндсэндээ зөв амьдрахуйн томъёоллууд байдаг. Кёкүшүзан энэ томъёололд яв цав нийцэхээр амьдарч чадаж байгаа хүн шиг бодогддог. Их сайхан бичлэг байна. Баярлалаа.; 12/08/2006 1:14 PM
Buyantsogtoo said...: Тогигийн энэ бичлэгийг уншаад би ч бас Шюү-гийн талаар хэдэн үг хэлмээр санагдаад блог дээрээ нэг бичлэг тавьлаа.; 12/10/2006 8:19 PM
sod said...: kyokushuzanii talaar yaponii soninguudaar evgui zuiluud bichigdsen bsan.ter ni l unen bigii bgaasai bilee.ug ni ih l buyntai hun yumsan...; 12/15/2006 2:45 AM
А.Ганбаатар said...: Сайн уу Тоги. Анд нь шилдэг блоггэр шалгаруулаад, хүмүүс их идэвхтэй сайхан оролцлоо. Хүмүүс өөрийг чинь хамгийн шилдгээр шалгаруулсан шүү. Баяр хүргье.; 12/16/2006 9:52 PM
Ширчингийн Баатар said...: Batbayar sain zaluu shuu. Yostoi mongolchuudyn heldgeer bulgan suultei, buyan daguulsan zaluu hun dee. Namaig Yapond baihad ene zaluu dongoj ireed ner ni garaad shuugiulj ehelj bailaa. Mongolchuud ter uyed tsoon baijee. Nadad haayaa bilet yavuuldag baiv. Bi ochood uulzaad, sumogiinh ni hoolnoos ni ideed, eldeviig huuren yariltsdag baiv. Sergelen tsovoo, hogjoontei, ih guilgee uhaantai, huntei evteihen hartisdag tsogtoi zaluu baij bilee. Bi ter dur zugaar ni odoogoor sanaj, dursaj, dotroo ih bayarlaj yavdag yum. Chinii bichsen dursamj uneheer saihan sanagdlaa. Ih bayarlalaa. Ulam saihan yum bichij baigaarai.; 12/17/2006 10:53 AM
Эрин М.Тулгат said...: Ta buhend ih bayarlalaa.

Ganbaatart,
Neeree Top10-t shargarsan tuhai bayarlalaa geed neg bichleg bichne ee.; 1/04/2007 4:48 AM

Силикон валлигийн спирит

2007-12-09T10:45:00.000+09:00

(Хуучин блогспот дээр 2006/12/03-нд бичсэн)

"Вэб хувьслын тухай" [1] нь бэстсэллэр болсон Үмэда Мочиогийн өөр нэг ном "Силикон валлигийн спирит"-ийг [2] уншлаа. Сүүлийн үед ходий болоод байгаа Mr.B-тэй уулзах үед цүнхнээсээ гаргаж ирээд танилцуулж байсан юм. Мистер Би энэ номыг "Вэб хувьслын тухай"-гаас ч илүү гэж үнэлж байсан, үнэхээр тэгж хэлж болох талтай. Эхний ном ирэх маргаашийн тухай, энэ удаагийнх нь бол өнөөдрийг хүртэлх богино түүх, мөн байдлын тухай гэж хэлж болно.

Бэй эриа, Сан-Франциско орчимд орших, хөдөөгийн жижигхэн хот "Силикон валли" (гэхдээ яг ийм нэртэй хот бол байхгүй). Нарийн технологи, аитигийн нэг түм орчим компанид хэдэн зуун мянган аити (IT) инженерүүд, менежерүүд, хөрөнгө оруулагчид амьдарч, дээрээс нь хятад, энэтхэг зэрэг гадаадын шилдэг толгойтой залуус ч хүн амыг нь нэмэгдүүлэн хөгжлийн хөдөлгөх хүчийг зузаатгах.

Компьютер, програмчлалын ажилд үнэн голоосоо дуртай, дуртай ажилдаа өдөр шөнөгүй бүх өөрийгөө зориулж амьдардаг nerd-үүд, geek-үүд, тэднийг санхүүгийн талаас нь дэмжих хөрөнгө оруулалтын фандууд, эйнжэлүүд (angels), мөн тэр бүхнийг холбож бизнесийг хөтлөн явуулах шилдэг бизнес удирдагчид, менежерүүд. Ийм хүмүүсийн бөөгнөрөл нь эдийн засгийн шинэ механизм буюу New economy-г бий болгожээ. Уламжлалт зээл, хөрөнгө оруулалтын тогтолцоогоос ялгаатай нь бизнес эхлүүлэх гэж байгаа хүн өөрийн тодорхой өмчийг барьцаанд тавих ч юмуу, эрсдлийг бүрэн өөрөө хүлээх шаардлагагүй . Фандууд жишээ нь 20 залуу вэнчэр компанид хөрөнгө оруулах бөгөөд, тэдний дундаас 2-3 нь л амжилтад хүрч, IPO (хувьцаа задлах) хийж эсвэл томоохон компанид худалдагдсан байхад бусад нь амжилт олохгүй байлаа ч зарлагаа нөхөх боломжтой. Юу ч болоогүй нялх компанид ажиллах инженерүүд, менежерүүд зөвхөн маргаашт итгэн зарим нь дундуурхан цалинтай, зарим нь ч цалингүй, компанийнхаа хувьцааг сток опшион (stock option) хэлбэрээр авч үхэн хатан ажиллацгаана. Хэзээ нэгэн цагт амжилт олж хувьцаа нь бирж дээр хэдэн тэрбумаар үнэлэгдэх эсвэл аль нэг их гарын компанид худалдагдан нэг шөнийн дотор тэрбумтан болохыг найдна. Идей, хүчирхэг шинэ технологи жинхэнэ утгаараа үнэлэгдэж, шууд амьдралд нэвтрэх эдийн засгийн систем ийнхүү Силикон валлиг хөдөлгөж байна.

Анх 1938 онд Станфорд их сургуулийн нэгэн профессор өөрийн хоёр оюутан Хьюлэтт, Паккард хоёрт судалгааны шинэ санаагаа бизнес болгохыг зөвлөж, хөрөнгө оруулагч олж өгөн, өөрөө ч тодорхой хувийн хөрөнгө оруулалт хийсэн нь Силикон Валлигийн эхлэл болсон байна. Хьюлэтт Паккардын төв компани одоо ч Станфорд их сургуулийн дэргэд байдаг гэнэ. Их сургууль, эрдэм шинжилгээний газрыг түшиглэсэн нь Силикон валлигийн хөгжих суурь болсон нь эргэлзээгүй.

Эйплийг үүсгэн байгуулагч, Стийв Жобс (Steve Jobs) 2005 онд Станфорд их сургуулийн төгсөлтийн баяр дээр уригдан хэлсэн үгэндээ "Агуу ихийг хийх цорын ганц зам бол хийж байгаа юмандаа дурлах явдал (The only way to do great work is to love what you do)" гээд "Улам улам эрэлхийлэгтүн, бүү суурьш" (Keep looking, and don't settle) гэж хэлсэн тухай энэ номд гарч байна. 70-аад оны Интэл, 80-аад оны Эйпл (Apple), Сан Майкросистемс, Оракл, 90-ээд оны Сиско Системс, Яхүү, И-бэй, тэгээд 2000-аад оны Гүүгл гэсэн Силикон валлигийн үр бүтээлүүд ямар охь үзэл, спирит дундаас бий болов? Номын хуудас бүр нь үүнд зориулагджээ.

-----------------------------

[1]梅田望夫『ウェブ進化論』)-

[2](『シリコンバレー精神』、ちくま文庫、2006

-----------------------------

9 comments:

Buyantsogtoo said...: Үнэндээ бид ч гэсэн иймэрхүү эдийн засгийн тогтолцоог бий болгох хэрэгтэй юм даа. Дэлхий дээр асар их мөнгө яахаа мэдэхгүй зүгээр л хэвтэж байна гээд байгаа биз дээ. Бид ч гэсэн тиймэрхүү бүтэц, тогтолцоог бий болгох гээд үзвэл болмоор санагдаад байгаам даа. Сүүлийн үед бүр ч ... Хятадын Далиан хот гэхэд нэг тод жишээ юм. Ер нь Далианыг нэг удаа үзчихмээр юм билээ. Сүүлийн үед Вьетнам шинээр гарч ирж байна. Дараа нь Монгол гарч ирнэ дээ гсн.; 12/03/2006 7:56 PM
М.Огоо said...: Silicon Valley gedgiig Tsahiur Urtuu gej orchuulbal yaj bna? Ta iimerhuu shine ner tomyog onooj ogohdoo sain sh dee :); 12/04/2006 2:13 PM
khuder said...: Сонирхолтой зүйл бичсэнд баярлалаа; 12/05/2006 5:04 PM
Togi said...: Ogoo-d,
Orchuulbal "Tsahiur hondii" boloh bolov uu. Gehdee gazar usnyi geh met onooson neriig orchuulahgui baisan ni deer baih tohioldol ni olon. Ulaanbaatar hotyig CNN medeegeer "Red Hero city" gehgui shig.; 12/07/2006 7:40 AM
Buyantsogtoo said...: Ogoo chuham yaagaad Silicon Valley-g orchuulah gej uzev? Bidnii medehgui uur utga bdag yum bish biz dee? (Gazriin ner bish, uur utga gesen ug); 12/11/2006 4:05 PM
zalituneg said...: Mongold tsahiur ortoo gedeg nereer yum ehluuleh gej uzvel ch yadaj ner ni ch boltugai eeltei baih yum bolov uu. hehe. Buyantsogt ahaa. Delhii deer asar ih mongo yahaa medehgui hevtej baidag gej haanaas duulaa ve? Bi bas medii l daa. aan. Minii harsan uzsen, havitsan oirtson buh l yum mongonii gachaalal dund l baih shig baih yum.; 12/16/2006 9:32 PM
М.Огоо said...: Silicon valley gedeg chini minii oilgosnoor Silk valley gedeg shig garch irsen ym bolov uu. Ug ni gazriin ner gehdee Enethegt lav sonin hevlel deer technologiin tov gedeg utgaar bichigdeed baidag ym. Tegeed l mongol hund oilgomjtoi baidlaar ehnees ni mongoloor nersheed zanshchihval gej bodson ym. Ug ni Valley geheer hundii gej buuh baih. gehdee yamar neg tuv suurin gedeg utgaar ni hundii gej nerlemeergui sanagdaad. Za medehgui baahan bursan bol uuchlaarai :); 12/17/2006 7:26 PM
Buyantsogtoo said...: Зальтүнэгт: би ч гэсэн тийм яриаг сонсоод итгэдэггүй л байлаа. Олон хүн ярьж, бичиж байгаа тул үнэн болтой гэж бодох болсон юм. Бас мөнгөтэй хүнтэй нь уулзаж яриаг нь сонсох боломж бас таарч байв. Гэхдээ миний явсан газар, уулзсан хүн, уншсан номын тоо гавьтай биш тул буруу ч байж болох. Та бүхний явсан газар олон, уулзах хүний хүрээлэл ч өргөн тул та нарын мэдээлэл илүү үнэн байхоо. Буруу юм бурсан бол уучлал гуйя. Монголд хамаагүй бүлтэрдэг улсууд их болохоор тэдний өвчин халдаж байж ч магадгүй.
Гэхдээ миний хэлээд байгаа зүгээр хэвтэж байгаа мөнгө бол зүгээр хэн нэгэнд май гээд өгчих мөнгө биш юм шиг байгаа юм. Тэр мөнгийг хөдөлгөхөд нэлээн том прожект босгох хэрэгтэй болтой юм билээ. Өөрөөр хэлбэл тэр мөнгө өөрөө урсаад ороод ирэх михнизмийг нь бий болгох гэсэн үг болтой. Жишээ нь Хятад мэт нь яаж тэр мөнгийг авахаа үнэн сайн мэдсэн байна. Тэр мөнгийг хөдөлгөхөд заавал Хятад шиг том байх, мөн далайтай хиллэдэг байх албагүй гэж миний авсан мэдээлэл дотор дүгнээд байгаа юм л даа.

Огоод: Силикон Ваалид олон жил ажиллаж амьдарч байгаа Ширчингийн Баатар сан Цахиуран Хөндий гэсэн маягаар хэлж байна лээ шүү. Тэгээд бодохлоор орчуулаад хэрэглэе гэдэг чиний санаа зөв болтой. Надад бол Хооливүүд шиг л сонсогдоод байдаг болохоор орчуулах шаардлагагүй гэж боддог байв.; 12/18/2006 1:54 PM
crank said...: slee1.Silicon Valey
2.Banglore
3.Dailan ch biluu /buruu bichsen bj magdguishuu /
ehleed edgeer 3 beleehen model deer saitar sudalgaa hiigeed daraa in bidnii oorsnii Mongol iihoo ontslogt tohirson baidlaar in Solution hiivel zov ym bnoluu gej bodloo.; 3/23/2007 12:43 AM

Кантыг уншаад

2007-12-09T10:42:00.000+09:00

(2006/11/08-д бичсэн)

Сайн үйл, муу үйл хоёрыг яаж ялгах вэ? Энэ асуултанд, "бүх хүн түүнийг адилхан үйлдвэл байдал ямар болох вэ?" гэдгээр хэмж гэж Кант хариулжээ. Саяхан Иммануэл Кантын "Principles of Metaphysic of Morals" (道徳形而上学原論) номыг чадан ядан уншлаа. "Миний өөртөө зөв гэж бодсон зарчим хэрэв хорвоогийн түгээмэл зарчим болвол ямар байдал үүсэх вэ?" (2-р бүлэг) гэдгээр тухайн үзэл зарчим ёс суртахууны үнэ цэнэтэй эсэхийг дүгнэх аргачлал юм.

Ёс суртахууны хувьд үнэ цэнэтэй зүйл гэж юу вэ? Энэ бол ашиг унац, зан араншингийн онцлог, эсвэл аль нэг юмыг илүүд үзэх ердийн сонирхол зэргээс үл хамааран тухайн үүрэг, ёс зүйг сахин биелүүлэхэд оршдог гэж тэрээр хэлж байна. Үүнийг жишээн дээр тайлбарлажээ.

Жишээ нь худалдаачин хүн туршлага багатай худалдан авагчийг молигодож бараагаа хөөрөгдөж зарахгүй бол тэр ёс зүй буюу "үүрэгт" нийцсэн явдал болно. Тэгвэл олон худалдаачин цугларч, олон бараа эгнэсэн их хөлийн зах дээр хэчнээн арга зальтай худалдаачин байлаа ч үнээ хэтрүүлэхгүй зарах учир том хүн, балчир хүүхэд ялгалгүй сэтгэл амар худалдан авах боломжтой. Энэ тохиолдолд уг худалдаачны үйлдэл ёс зүйд нийцэж байгаа нь үнэн боловч, тэр нь өөрийн ашгийг тооцсоны үндсэн дээр явагдаж байгаагаас хэтрэхгүй учир ёс суртахууны онцгойлох үнэ цэнэ байхгүй.

Өөр жишээ. Хүн өөрийн амь насыг хадгалж явах нь нэг ёсны үүрэгт нийцсэн, ёс зүйн дагуу зүйл. Тэглээ гээд хүн өөрийнхөө амь насны төлөө онцгой анхаарал тавин явдаг нь онцлохуйц дотоод үнэ цэнэ агуулах зүйл биш юм. Амь биеэ арчлан хамгаалж байгаа нь үүрэгт нийцсэн зүйл боловч, үүрэгт тулгуурласан зүйл биш. Харин эсрэг жишээнд давхар давхар зовлон, өвчин зовиураас болж амьд явах хүсэл өчүүхэн ч үлдээгүй, үнэндээ үтэр түргэн нүд анихыг горьдон хүсэх боловч, зүрхээ чангалан амьд хэвээр байгаа хүн, тэрхүү сонголт нь амьдралд хоргодох сэтгэлээс ч юмуу, үхлээс айх айдсаас биш, цор ганц үүрэгт тулгуурласан шийдлээс үүдсэн байна гэвэл түүний энэхүү үзэл зарчим (maxime) нь ёс суртахууны үнэ цэнийг агуулна.

Бас нэг жишээ. Бусдад тусч эелдэг байх нь ёс зүйд (үүрэгт) нийцнэ. Хорвоо дээр бусдыг ойлгох мэдрэмж өндөртэй, ямар нэгэн нэр алдар ч юмуу ашиг унацын төлөө биш байлаа ч эргэн тойрноо баярлуулахыг хичээж, түүнийг жаргалд тооцон таашааж явдаг хүн байдаг. Энэ тохиолдолд, түүний бодол үйлдэл нь хэдийгээр үүрэгт нийцсэн, ашиг сонжоо хайгаагүй зүйл байлаа ч, ёс суртахууны жинхэнэ үнэ цэнийг агуулж чадахгүй. Бусдыг төлөө гэх тухайн хүний зан араншингийн онцлогоос ургаж байгаагаас хэтрэхгүй авир үйлдэл болно.

Нэр алдар горилогч төрийн түшээг бас жишээ болгоё. Түүний тэмцсэн зүтгэсэн бүхэн хотол олонд сайн сайхныг авчирч, үүрэг ёс зүйд ч нийцэж, бүх үр дүн эерэг гарч хүн зоны хайр талархалыг хүлээсэн байг. Энэ тохиолдолд ч тэр хүнийг хүндтэй байранд тавихаар ёс суртахууны үнэ цэнэ байхгүй байгаа юм...

Библи сударт, "Өөрийн хөршийг хайрла", "өөрийн дайсныг ч хайрла" гэж тушаан номлосон байдгийг дээрх зарчимтай адилтгаж болно. Үнэндээ тухайн хүний төлөв хандлага, дур сонирхлоос үүдсэн хайр бол заавал тушааж, номлоод байх юмгүй аяндаа ундран гарна. Тэгвэл үүрэгт тулгуурласан хайр гэдэг бол уг хүний дур хандлагаас огт хамаарахгүйгээр барахгүй бүр үзэн ядсан нөхцөлд байлаа ч тэр дундаас хүчлэн гаргах практикал хайр юм. Өөрөөр хэлбэл ердийн сэтгэл санааны үүдэлтэй пассив хайр биш. Ийм практикал хайр нь гагцхүү хүчтэй "санаа шийдэлд" (will буюу 意志) тулгуурласан байна. (1-р бүлэг)

Цаашилбал Кант сайн муу гэдэг хийсэн үйлийн үр дүнгээр биш, хийж үйлдэх чиг шугам болох дээр дурдсан санаа шийдлээр хэмжигдэнэ гэж үзжээ. Зөв санаа өвөрлөж, тэрхүү чиг шугамаасаа гажаагүй л бол, хэдий үр дүн нь ямар байлаа ч гэсэн “сайн” гэж дүгнэгдэх ёстой. Зүгээр нэг “ингэх ёстой” гэж бодоод өнгөрөлгүй түүнийхээ хойноос бүхнийг хийсэн боловч үр дүн нь эсрэгээр гарах тохиолдол байж болно, тийм тохиолдолд ч уг санаа шийд нь эрдэнэс лугаа үнэ цэнийг дотроо агуулсан хэвээр байх билээ. (1-р бүлэг)

(Санамж: Энд энэ номыг бүхэлд нь танилцуулахыг зорьсонгүй, зөвхөн оочин цоочин санаанд үлдсэн хэсгийг буулгасан нь энэ. Кантын гүн ухааны нарийн төвөгтэй гаргалгаа, цогц үзэл санааг миний агшуун толгой барж ойлгохооргүй юм билээ)

3 comments:

А.Ганбаатар said...: Welcome back Togi, блог ертөнцөд их олон хүн жуулчилдаг болоод байгаа нь миний муу майжгий блогийн тоолуур чамгүй эргэлдээд байгаагаас мэдрэгдээд л байна. Яг одоо л хүмүүсийн сонирхолыг татсан чанартай бичлэгүүд чинь их олон хүнд сайнаар нөлөөлөх байх. Блогоо тасралтгүй шинэчлээрэй гэж хүсье.
Кантын хувьд монгол хэл дээр ном материал байдаг юм болов уу. Унших хорхой хөдөлчихлөө. Ийм номыг эх хэл дээрээ эхлээд уншихгүй бол би арай л english-ээр нь барахгүй байх; 11/27/2006 5:07 PM
А.Ганбаатар said...: Nuguu mungutei buguud avgaidaa hairtai hun abdag l ed dee gedeg shig Philospy-iin chglel sonirhodog ulsuudad sonin l directory olloo

http://www.ivzhao.com/plato/; 11/28/2006 2:39 PM
Togi said...: Ganbaatar aa, bayarlalaa. Blogoo tasraltgui shinechleed yavna aa. Sanaa zovoltgui. Medeej zavgui uye taarval heseg zuur shinechlegdehgui uye garch magad. Elseltiin shalgalt geh met (he he).

Kantyin mongol orchuulga gej yostoi sonsoogui yum baina. Bas uneheer baidag bol orchuulga ni yamar baidag bol doo, gedeg ih sonin. Bi lav ene muu jijighen blog taniltsuulgyig bichih gej hedhen ugiin orchuulga deer yostoi ugee helsen. Bas sonirholtoi URL taniltsuulsand bayarlalaa.; 12/04/2006 12:32 PM

Мэдээжийн гэвч мартаастай

2007-12-09T10:41:00.001+09:00

(2006/11/07-нд бичсэн)

Христийн шашинд сүмийн цугларалт гэж байдгийг бид мэднэ. Үүнийг "гайхамшигтай семинар”! гэж хэлнэ. Долоо хоног бүр Ням гаригт ч юмуу цуглаж, тэнд Библи судраас уншиж, өөрийнхөө зан байдлыг эргэн шүүж, ирэх маргаашийг зөв сэтгэлтэй өнгөрөөе гэж өөрийгөө зоригжуулна. Гол нь ганцаараа биш бусадтайгаа хамт. Тиймээс семинар гэж хэлж байна. Христиан хүн амьдралдаа Библийг хэд уншдагийг мэдэхгүй. Лав л уншаагүй долооног гэж байдаггүй болов уу. Тэгэхдээ “мэгмэд зээвий дэрчин жанрайсаг...” гэдэг шиг хуурай дуржигнуулахгүй. Бодож тунгаангаа уншина.

Өөрийгөө хөгжүүлье! (ЭМОС клуб) номын тухай уншсан хүнээс “уншаад нэг хэсэгтээ маш их эрч хүч авсан шүү, харин тэгж байгаад нэг мэдэхэд хуучиндаа буцчихсан байсан” гэдэг яриа хэдэн ч удаа сонсч билээ. Энэ юуг хэлээд байна гэхээр, хүн гэдэг амьтан өөрийнхөө сэтгэлийг байнга засч, зоригжуулахыг хичээж байхгүй бол аяндаа хэврэгшдэгийг хэлж байна. “Ширээний ном” гэж ярьдаг, энэ бол дээр хэлсэн Библи шиг байнга дэргэдээ байлгаж, энд тэндээс нь харж, мөлжиж байх ном юм. Галыг унтраачихгүйн тулд байнга мөчир нэмж байх хэрэгтэйн адил сэтгэл дэх галыг унтраахгүйн тулд номоор байнга тэжээх хэрэгтэй болдог.

Өнгөрсөн долоо хоногт алдарт бизнесмэн Мацүшита Кооносүкэгийн “Зам нээх нь” [1] гэдэг номыг уншлаа. Нэг их шинэ юм харагдсангүй, ихэнх нь мэдээжийн зүйлүүд. Гэхдээ л өөрийгөө олон талаар шүүн тунгаах боломж болсон гэдэг утгаар уншсандаа сэтгэл хангалуун үлдсэн. Хүмүүс бид явж явж хамгийн сайн мэддэг, мэдээжийн зүйлүүдээ л мартчихсан байдаг. Тэгсэн мөртөө нэг гайхалтай аргыг олж аваад л “тэнгэрийн умдагаас атгах” юм шиг найдна. Үнэндээ бол хорвоо дээр бидний сайн мэддэг тэр л үндсэн зарчмууд, түүнийг биелүүлэх тэсвэр, уйгагүй чанараас өөр дөт зам байхгүй.

Мацүшита сан бичиж байна. “Хүн толинд харж үзэмжээ засдаг. Толь бол шударга, байгаа чигт нь л харуулж орхино. Миний зангиа тэгшхэн байна гэж яаж ч муйхарлалаа ч толинд харуулбал бүх зүйл тодорхой. Гаднах байдлыг ийнхүү шалгах боломжтой ч хүний доторх зүрх сэтгэлийн гажааг толинд харах боломжгүй. Тиймээс өөрийн бодол санаа, авир үйлдлийн сайн мууг зөв таних хэцүү” гэж. Гоё хэлсэн байгаа биз?

Өөрийнхөө зүрх сэтгэлийг тольдох арга юу вэ? Хүмүүстэй ярих, бусдын үлгэр жишээгээр өөрийгөө дүгнэх арга байж болно. Харин хамгийн түгээмэл, найдвартай арга ном унших явдал болов уу. Өөрийгөө өдөрт арав хорь тольддог хүн ч бий. Тэгтэл өдөрт ядаж унтахын өмнө гучхан минут зүрх сэтгэлээ чагнаж, өөрийгөө шүүн тольдож яагаад болохгүй гэж? За өдөр бүр байг гэхэд 7 хоногт нэг удаа. Яг л дээр хэлсэн Христ шашны “семинар” шиг. Тэгээд өөрийн гэсэн хэдэн Библитэй бол ч...
---------------
[1] 松下幸之助『道をひらく』PHP研究所

Локал сайтны тухай санал

2007-12-09T10:36:00.000+09:00

(2006.11.05-д бичсэн)

Өдий болтол цөөхөн монголчууд ХАЯГЖСАНГҮЙ. Хөдөөний ардыг болъё, орчин үеийн гэх Улаанбаатар хотод шуудангийн үйлчилгээ үндсэндээ алга. Цахим технологи, онлайн худалдаа, и-коммерсоор дэлхийн хөгжлөөс хоцрохгүй байя гэвэл бараа солилцоог хангах үйлчилгээ, систем гарцаагүй хэрэгтэй. Энд хаягжилт гэдэгт мэйл хаяг ч юмуу Гүүгл аккаунтын тухай яриагүй байна л даа. Зүгээр л шуудангийн хаяг, гудамж байрны хаягийн тухай ярьж байна. 13-р зуунд дэлхийд анхны буухиа өртөөг байгуулсан Өгөөдэй хааны үр сад ийм царайтай 21-р зууныг угтлаа. Энэ бол манай төр ямар арчаагүй ноль заасан байдалтай байгааг харуулах нэг тод жишээ мөн.

Уул нь би төрийг шүүмжлэх гэж биш, өөрийгөө шүүмжлэх гэж бичиж эхэлсэн ухаантай юм. Юу гэвэл, төр засгийг шүүмжилж байгаа залуус бид өөрсдөө тэр байр сууринд очвол үнэхээр юм хийж чадах уу? Гадаад дотоодод боловсрол эзэмшсэн, элдвээр чамирхсан тэр л залуус үнэхээр уулыг нурааж усыг эргүүлэх чадалтай юу? Миний эргэлзээг төрүүлдэг наад захын жишээ бол өнөөдрийг хүртэл Японд монголчуудын локал коммюнити, боловсронгуй мэдээллийн сайт байхгүй байгаа явдал юм. Локал коммюнити, төр улс хоёр нэг харахад хамаагүй мэт боловч, мөн чанарын хувьд адил гэж хэлж болно.

Нэг улс гэдэг бол ердөө нэг хэсэг хүмүүсийн цуглуулга. Хувь заяа нь газарзүйн нэг орчинд биеийг оноож, соёлын нэг хөнжлөөр оюуныг бүтээснээс цаашгүй. Тийм хүмүүс зохион байгуулагдаад байгаа нь төр. Менежмэнт сайн хийгдэж, нийгэм бүхэлдээ дэвшиж байвал төр сайн ажиллаж байна гэсэн үг. Тэгвэл гадаадад байгаа монголчууд ч гэсэн бас хүмүүсийн цуглуулга. Ялгаагүй хэл, соёлоороо ижилссэн "бяцхан улс". Локал коммюнити хүчтэй хөгжиж, харилцан туслах нэтворкийн хэмжээнд хүрсэн бол "бяцхан төр" онц ажиллалаа гэсэн үг. Харин тухайн жижиг хүрээнд зохицуулалт хийж, орчин тойрноо өмнө байснаас илүү дэвшилд хүргэчих аавын хүү байхгүй бол тэндээс улс орныг авч явах удирдагч төрнө гэж найдахад хэцүү. Зүсэн бүрийн арга мэхээр ширээ сандалд хүрэх хүн байж болно, тийм миссионгүй, чадваргүй хүмүүсийн явах зам тодорхой.

Сүүлийн үед нэг зүйл их бодогдох болоод байгаа юм. Дахиад хэдэн жил Японд байх хугацаандаа дээр дурдсан коммюнити сайтыг бүтээчих юмсан гэж. Зүгээр л нэг сайт хийх бол ядах юмгүй байх, гол нь байнгын ажиллагааг хангах бааз суурийг нь тавих гэдэг асуудал юм. "Тийм юм үнэхээр хэрэгтэй гэжүү? Бүгдээрээ яаж ийгээд л болоод байгаа шүү дээ" гэж арай асуухгүй биз дээ. Потенциал хэрэгцээ, нүдэнд тэр болгон харагдахгүй нуугдмал ач холбогдол их бий.

Өнөөдрийг хүртэл би "манай монголчууд ийм" гэж бусдыг, ялангуяа өөрөөс дээших үеийн сэнпай нарыг шүүмжлэх маягтай явж ирлээ. Тэгээд нэг мэдэхэд, өөрийгөө анзаартал харин би өөрөө тэр хариуцлагыг хүлээх ёстой байр сууринд иржээ. Огт хийж байгаагүй биш л дээ, дээрх шиг зорилготой Амонгнэт гэдэг сайт эхлүүлж байсан удаа бий. "Дараа үеийнхээ оюутнуудад" нийтлэлээс минь энэ тухай уншиж болно. Сайт удалгүй зогссон. Цаг их орохоос гадна хамтарч дэмжих хүн олдохгүй байснаас үргэлжлэх боломжгүй болсон юм.

Одоо дахиад нэг үзээд алдах бодолтой байна. Тэгээд ч тэр үеийг бодвол монголчууд олширч, гар нийлэх нөхдүүд ч энэ хавь орчмоор эргэлдээд байна, бас бизнес утгаараа санхүүгийн хувьд өөрийгөө даах, тэрүүхэндээ болгоод явах боломж байж болохоор байна. Интернэт хэрэглэгчдийн Social Networking-д хандах хандалт Яхүү, Гүүгл зэргийг давах болоод байгаа сурагтай. Японы Микси гэхэд сар гаруйн өмнө хувьцаагаа биржид дэлгэхэд ханш нь огцом өсч маш эрэлттэй байсан.

Дэлхий дээр хаа сайгүй Чайна таун байдаг. Рийл (real) орон зай дахь хятадуудын хотхон. Тэгвэл цаашид заавал рийл хот байх албагүй. Нэг нь Хирошимад, нөгөө нь Киотод сууж байг. Уулзах газар нь виртуал Монгол Хотхон. Энэ хотын шавыг тавих, инженер байгууламжийг хийхэд нэлээд хүч хөрөнгө хэрэгтэй. Гэхдээ рийл хотыг бодвол гайгүй. Иймэрхүү санааг өнгөрсөн 6 сард Web 2.0. хэмээх бичлэгдээ бас бичсэн. Бүтэх эсэхийг сайн мэдэхгүй. Тийм амар санаснаар болох зүйл биш, хоосон мөрөөдөл төдий дуусч ч магад. Гэхдээ хэцүү гэдэг бол боломжгүй гэсэн үг биш. Эртний Грект хот улсууд хөгжиж байсан тухай түүхийн номноос уншиж байсан байх. Хот улсууд гэдэг нь миний дотор ардчилалын билэг тэмдэг байдаг юм. Хотын хувь заяаг өөрсдөө шийдэх, түүнд оролцох иргэдээс бүрдсэн хот. Рийл ертөнц дээрх улс төр ялзарч дууссан байг гэхэд нэт ертөнц дээр цоо шинэ "улсыг" бий болгох боломжгүй юм байхдаа?

Жаахан зөгнөе. Хааяа зөгнөх, мөрөөдөхөд зүгээр. Интернэт хэрэглэгчид Монголын амьдралыг жолоодох үе заавал ирнэ (угаасаа тэр үед хүн амын ихэнх нь интернэт хэрэглэгчид болно). Эдийн засгийн үгүйдээ тал хувийн эргэлт, трансакшионууд интернэт дээр явагдана. Зөвхөн Монголд байгаа хүмүүс биш, дэлхийн орон оронд байгаа монголчууд холбогдож, виртуал Монгол улс рийл Монгол улсын амьдралд шууд нөлөөлж эхэлнэ. Тэр үед бидний тэмүүлээд байгаа шинэчлэл, нийгмийн өөрчлөлт аяндаа, хүссэн хүсээгүй явагдах л болно. Эсрэгээр, түүнээс өөрөөр бол найдвар тун бага.

Япон дахь монголчуудын локал сайтыг хийнэ гэвэл та оролцох уу? Дэлхий дээр монголчуудын виртуал хотхонуудын эхнийх нь болог. Сонирхож байгаа бол юу ч гэсэн мэйл ирүүлээрэй.

Дараа vеийнхээ оюутнуудад

2007-12-09T10:31:00.000+09:00

Өөрийн бичсэн Бусгаар тогтносон Монгол номноос.

---------------------------------------------------

(Японд суралцагч монгол оюутнуудын “Amongnet” сайтын өмнөх үгэнд бичсэн бичвэр)

Та бүхний үзэж байгаа энэ вэбсайт анх 2002 оны 2 сарын 17-нд үүд хаалгаа нээсэн юм. Япон дахь монголчуудын маань дунд мэдээлэл солилцох байнгын ажиллагаатай хоомпэйж байхгүй байгаад сэтгэл эмзэглэсэндээ анх С.Энхбаяр, Н.Цэцэгханд нартай хамтран эхлүүлж билээ. Өөрийнхөө мэдэж байсан хэдэн мэдээллийг эмхтгэн оруулж, бас “among” мэйлийн листэд хүмүүсийн бичиж ирүүлдэг зөвлөмжүүдийг нэг нэгээр нь оруулж тавиад байлаа. Хүмүүс мэйлээ латин үсгээр бичдэг болохоор нэг бүрчлэн кирилл рүү хөрвүүлж оруулна. Энэ мэтээр урагшлуулах явцад үүнд өөрийнхөө 300 гаран цагийг зарцуулсан байх юм. Хүмүүст хүргэж байгаа мэдээллийнхээ үнэ цэнийг, өөрийн зарцуулсан цагтайгаа хамт зах зээлийн ханшаар тооцвол хэдий хир юм болох бол? Гэвч хүний сэтгэл санаанд мөнгөөр хэмжигдэхгүй үнэт зүйл бас байдаг даа. Найз нар маань "чи өөрөө таашаал авч байгаа болохоор хийж байгаа байлгүй" гэж хэлдэг юм. Тэдний үг ортой байж болох ч, яг үнэндээ би хэн нэгэн Цээгий, Баагий нарт хэрэгтэй мэдээлэл өгч тусалснаар таашаал ханамж аваад байх хүн бишээ. Нэг хоёр хүн баярлаад өнгөрөх биш, нийт дундад маань харилцан тусалдаг тогтолцоо, уламжлал бий болох нь чухал. Үүнийг хэн нэг нь эхлүүлэх л ёстой гэж бодсон. Энэ бол ердөө нэг “зугаагаа гаргах, таашаал авахын” төлөөх хир хэмжээг давсан ажил байсан гэж бодож байна.
Японд сурч ажиллаж байгаа залуучууд нэгдэж ажиллаж, хоорондоо дотно харилцаа үүсгэж, бүтээлч хүмүүс болж төлөвшвөл хэр баргийн хөрөнгө оруулалт, зудны тусламжаас дутахгүй эх оронд маань хэрэгтэй үйлс болно гэж би боддог. Нүдэнд харагдах хэдэн цаасны өгөө аваанаас нүдэнд харагдахгүй ч гэсэн хүний оюун ухаан, сэтгэл санаа руу чиглэсэн үйл ажиллагаа, мэдээллийн нийлүүлэлт хавьгүй тустай. Дээхэн нэг залуу “Урам” уулзалтын зохион байгуулагч нарт хандаж “та нар энд хэнхэглэж худлаа ярьж суухаар монголдоо буцаж оч, очоод юм хий” гэж мэйлээр агсагнаж байсныг санаж байна. Энд оюутнууд яах гэж ирсэн билээ? Сурах гэж. Сурах гэдэг чинь ганцаараа ном шагайгаад суухыг хэлэхгүй, хоорондоо ярьж маргаж байж сурсан эрдэм задардаг. Бас ирээдүйд ажил дээр гарч, нийгэм дотор биеэ авч явах дасгал болно гэсэн утгаараа иймэрхүү уулзалт маш хэрэгтэй гэдэг дээр та бүхэн санал нийлэх байхаа. Ер нь өөрөө юу ч хийдэггүй хирнээ хийж байгаа хүнийг шүүмжлэх дуртай мэргэн цэцэн хүнд би үнэхээр дургүй. Тийм хүн цөөхөн ч гэсэн, сэтгэлээрээ дэмжиж яваа бусад хүмүүс нь сайн дуугарч, урам хайрлаж байхгүй бол дандаа шүүмжилж дайрч довтолсон үгнүүд сонсогдоод байх нь байна шүү. Энэ сайтийг хийх хугацаанд ч ялгаагүй. “Дизайнаа сайжруулаачээ, яасан уйтгартай юм бэ, бүр гоё болгоочээ” гээд л, ерөөсөө ганц хуруугаа хөдөлгөж тус нэмэр болоогүй байж нэхэж шаардаад байх хүнтэй олон таарлаа. Шүүмжлэл хэрэгтэй байлгүй яахав, гэвч зөвхөн шүүмжлэхээс гадна, засч сайжруулах талаар санаа оноо, бас ажилд нэмэр болох бодитой туслалцаа түүнийг нь дагалдаж байвал сайнсан.
Би анх 2-р курсэд байхдаа сургуулийнхаа Гадаад оюутны зөвлөлийн ажилд оролцдог болж, тэндээсээ сургуулиа төлөөлж Бүх Японы Гадаад Оюутны Нэтвөөк гэдэг байгууллагад ажилладаг болсон. Ингэж явах үедээ маш олон сайн хүмүүстэй учирч, ихийг сурч, бас аминдаа энд тэнд “Монгол” гэдэг нэрээ гаргаж явлаа. Ер нь би бүх оюутнууддаа хандаж идэвхтэйгээр сурч амьдраачээ гэж уриалмаар байгаа юм. Одооных шиг ихэнх нь идэвхгүй байвал, ганц хоёрхон хүн энэ бүгдийг нөхөх гэж хэрээс хэтэрсэн чармайлт гаргахаас аргагүй байдал үргэлжлэх болно. Азийнхан, тэр дундаа монголчууд их даруухан, өөрийгөө голж "за тэр лагууд нь л хийнэ биз" гэж хойш суудаг. Ингэж хүн бүр өөрийгөө голж, юмны ардуур орвол эцэстээ хэн ч хөдлөхгүй ба биелж бүтэх сайхан боломжууд хэзээ ч эргэн ирэхгүйгээр биднийг орхин одох болно. Өөрийгөө голж огт болохгүй, тэр юм хийгээд байгаа хүмүүс гэдэг нь ч гэсэн яг адилхан жирийн оюутнууд байгаа юм шүү дээ. Би өөрөө гэхэд компьютерийн талаар олигтой мэдлэггүй, энэ вэбсайтийг мэргэжлийн хүнд хэлэхэд ичмээр ердөө Word дээр хийж ирсэн.
Хуучин социализмын үед хүчээр нийгэмчилж, хүчээр нэгтгэж байсан учраас өнөөдөр “олон нийтийн ажил”, “хамтрах хорших” гэдийн талаар өрөөсгөл ойлголт, нэг үгээр хэлбэл алергитай болжээ бид. “Нэг нь нийтийн төлөө, нийт нь нэгийн төлөө” гэх мэт лоозонг хоосон цээжилдэг байснаас биш, үнэхээр өөрт болоод бүгдэд хэрэгтэй учраас нийтийн үйлсэд оролцох хэрэгтэй гэдгийг ухамсарлаад оролцож байсан нь ховор. Ардчилал гэж зөвхөн чөлөөт сонгууль, олонхийн шийдвэрийг хэлдэггүй. Хүн бүр асуудалд оролцох, тийнхүү оролцох хэрэгтэйгээ ухамсарлах, оролцохыг эрмэлзэх нь ардчилалын үндэс. Америкийг аваад үзье л дээ, анх энэ шинэ тив дээр учир замбараагүй баахан хүн хүрч ирсэн ч, хүмүүсийн ухамсарт оролцоог нэгтгэн зөв зохион байгуулалтыг бий болгож, зөв иргэншлийг бүрдүүлснээр л ирээдүйн хүчирхэг гүрний суурийг тавьсaн.
Монголчуудаас идэвх шаардагдаж байгаа бас нэг шалтгаан бол Монгол орныг маань гадныхан төдийлөн мэдэхгүй байгаа явдал гэж хэлж болно. Монголыг Хятадаар бодох, тэр ч бүү хэл улс үндэстнийг маань арай ч дээ, “монголизм” гэдэг сэтгэцийн өвчнөөр (албан ёсны нэр нь “Down’s syndrom”) төсөөлөх хүн байна. Монгол гэдэг энэ жижиг буурай орон өөрийгөө зөвөөр таниулж, дэлхийн хамтын нийгэмлэгийн жинтэй гишүүн болохын тулд цөөхөн хэдэн иргэд нь байдаг чадлаараа “тийчилж” ана мана үзэлцэхээс өөр аргагүй. Ирээдүйд бүс нутгийн болоод дэлхийн хэмжээний асуудалд оролцож, тэнд хүлээн зөвшөөрөгдөхийн тулд одоо бид хоорондоо хөл гараа нийлүүлж сурах, бусад гадаадын оюутнуудтай хамтран ажил явуулж сурах (тэр дотор санаачлагч нь, уриалагч нь байвал бүр сайн) хэрэгтэй байгаа юм.
Өвөр монголчуудын энд тэнд юм зохиож байхыг нь хараа биз дээ? Та бидэн дотор монгол гэдэг нэрээ харамлан, “Хятадаар шаагилдчихаад монгол соёл энэ тэр гэж сурталчлаад байдаг” гэж бухимдах хүн цөөнгүй байдаг байх. Гэтэл бид өөрсдөө юу хийсэн билээ? Айхтар сүрхий монгол орноо сурталчилж чадаа билүү? Тэд ямар зохион байгуулалттай, хүн бүр ямар идэвхтэйгээр ажилд оролцож байна? Бидний жишээ гэхлээр нэг арга хэмжээ болдог, ажил хийлцэх хүн байхгүй хир нь идэж уучихаад ядаж хогоо цэвэрлэхгүй хаячаад явна. Ингээд л хэдхэн хүн хамаг хог шороогий нь албатай юм шиг цэвэрлэж цаг хүчээрээ хохирно. Ийм байдалд олон дахин ажил зохиогдож чадахгүй болох нь мэдээж. Аягүй бол нэг уулзалтан дээр хоёр согтуу зодолдож хэрэг үүсгэнэ. Гэхдээ харин захиж хэлэхэд, монголчууд ийм шүү дээ гээд нийлж уулзахаа больчихов доо. Бид одоо ийм байж болно, гэвч энэ бүхнээ засч өөрчлөх ёстой, засрах ч болно.
Холбоо, бүлэг, клуб гээд ярихаар л дээр үеийн олон нийтийн байгууллагыг төсөөлөөд байх хүн бидний дунд цөөнгүй. Ажилд ер оролцохгүй хаа хамаагүй явж байснаа, “эрх ашгаа хамгаалуулах” болмогц гэнэт санана. Жишээ нь Японд суралцагч Монгол Оюутны Холбооны (ЯМОХ) тухайд манай зарим оюутнууд “Бүх оюутнуудад хүрч ажиллахгүй байна” гэдэг ч юмуу, “МИАТ-тай хямд билетийн гэрээ байгуулах зэргээр оюутнуудын эрх ашгийг хамгаалсан үйл ажиллагаа явуулахгүй байна” гэх зэргээр шүүмжлэх нь бий. Холбоо гэхээр тэнгэрээс томилогдсон хүмүүс хэн нэгний төлөө ажиллахаар ирээд байж байдаг хэрэг бишээ. Тэгж ярьж байгаа бол өөрөө голд нь орж, тэр шаардаад байгаа ажлаа зохиогоод явах хэрэгтэй. Хүн өөрөө л өөрийнхөө төлөө явна, харин ганцаараа дийлэхгүй зүйлээ бусадтайгаа нийлж байж давна. Ер нь Оюутны Холбоо гэж байр савтай айхтар эд байдаггүй, ердөө “Урам” уулзалт, “Хаврын баяр”, энэ вэбсайт гэх мэт энд тэнд юм хийж байгаа оюутнууд хоорондоо и-мэйлээр харьцаж нэг төрлийн нэтвөөк үүсгэсэн тийм л бүтэцтэй.
Шинээр ирж байгаа оюутнуудыг хараад би дажгүй залуус ирж байна даа гэж үнэлдэг. Эдийн засгийн үзүүлэлтүүдээс илүүтэйгээр, ийм золбоолог залуус надад эх орныхоо ирээдүйд итгэх итгэлийг өгдөг. Бид хамтарч юм хийдэг, холбоо харилцаатай байдаг, голд нь юм хийж байгаа хүмүүсээ бусад нь дэмждэг тийм зохион байгуулалтыг бүрдүүлж чадвал асар их боломж өмнө маань нээгдэх ба, ахуй амьдралынхаа нөхцөл байдлыг дээшлүүлэхээс авахуулаад өөрсдийгөө хөгжүүлэх, найз нөхөд болох, монгол орондоо хэрэгтэй юм хийх гээд янз бүрийн мөрөөдлөө биелүүлж чадна.
Цаг хугацаа гэдэг харьцангуй ойлголт учир хүний амьдралыг нэг өдрөөр зүйрлэж болно. Та бид нэгхэн өдөр амьдрахаар хорвоо дээр иржээ. Энэ нэгхэн өдөр, бүр тэгэхдээ энэ нэг өдрийн нар зулай дээр төөнөж жавхаа нээсэн хамгийн алтан хором – залуу насыг “орондоо унтаад өнгөрөөх” нь юутай хайран, юутай харалган хэрэг болох билээ.
Оюутнууд аа, дахин дахин хэлье, идэвхтэй амьдрагтун!

2003 он 5 сар

Зvvнийх vv, барууных уу, аль эсвэл

2006-10-30T01:48:00.000+09:00

Өөрийнхөө улс төрийн байр суурийг хялбар тестээр гаргах сайт байна. Түвшингийн блогноос Грэг Манкивийн блог руу дамжиж үүнд хүрэв. Хариулаад үзтэл минийх Centrist (зураг дээрх улаан цэг) гэж гарчээ. Хоёрын хооронд гурвын дунд, ёстой ямар ч онцлоггүй хөгийн хүн болж таарав аа. Хариулах явцад бодлоо, тухайн орны нөхцөл байдал, хөгжлийн шатнаас хамаарч хариулт өөр болох юм байна. Японы нийгмийг бодоод хариулбал арай өөр байхсан гэх жишээтэй. Та ч бас өөрийнхийгөө үзэхгүй юү.

За тэгээд ганц тестээс болоод хүнийг стереотиптэй хараад унав даа гэж...

-----------------------
The political description that fits you best is...
CENTRIST

CENTRISTS espouse a "middle ground" regarding government control of the economy and personal behavior. Depending on the issue, they sometimes favor government intervention and sometimes support individual freedom of choice.
Centrists pride themselves on keeping an open mind, tend to oppose "political extremes," and emphasize what they describe as "practical" solutions to problems.

Гэрэл, харанхуй

2006-10-29T23:44:00.000+09:00

Бичсэн зүйл маань Монголын хар барааныг тоочсон маягтай болчих гээд байдаг ч, яг дотроо бол би ирээдүйн талаар нэлээд өөдрөг бодолтой явдаг. Монголд хувийн сектор хурдтай хөгжиж, ажилсаг овсгоотой хүмүүсийн амьдрал ерөнхийдөө сайжрах тийшээгээ, хэдэн жилийн өмнөх архидал, залхуурал багассаар байгаа гэж ойлгодог. Статистик тоогоор биш, баримжаагаар буудаж байгаа минь жаахан тийм. За тэгээд төрийн байгууллагын тухайд гэнгүүт нөгөө шүүмжлэл маань урсч өгнө, яаж зүгээр байхав хавчуулаад авъя. Үнэндээ өөрийн үнэн хүчээр амьдрах чадваргүйдээ авилга, эрх мэдлээр дамжуулж бусдын хүчийг сорж амьдрагч паразитуудын орон байр, талх залгах газар болоод байгаа юм бишүү? Шударгаар ажиллаж буй төрийн ажилтан байхгүй биш байгаа, гэвч ердөө таслалаас хойшхи аравтын бутархай.

Харин төрөөс хамааралгүй орчинд дэвшил эрчтэй явагдаж байна. Хувийн секторын хөгжил арчаатай хүмүүсийн амьдралыг дээшлүүлээд зогсохгүй нийгэмд илүү хүнлэг, оюунлаг, боловсон уур амьсгалыг авчирч байна. Зам дээр нэг нэгэндээ зай тавих, харилцан талархал хүргэн дохих жолооч нар цөөн боловч харагдах болж байгаа нь том дэвшил. Одоохондоо эхлэл төдий байгаа ч удахгүй өдөр тутмын хэвшил болох бизээ.

Хувийн секторын хөгжилд найднам. Японд ч гэсэн дээхэн үед төрийн захиргааны хүнд суртал айхавтар байсан гэдэг. Харин хувийн салбарт үйлчилгээний боловсон ёс, үйлчлүүлэгчээ хүндлэх харьцаа өндөр түвшинд хүрмэгц ард олон төрөөс аяндаа чанартай үйлчилгээг шаардах болж, энэ нь эдүгээ Японы албан газрууд жирийн монгол хүн бол уулга алдахаар эелдэг шуурхай үйлчилгээтэй болоход хүргээд байна. Угаасаа хувийн сектор хөгжих явцад ард түмний дундаж хөдөлмөрийн чадвар, менежмент хийх, зохион байгуулах дундаж чадамж дээшлэх тул, нэг улсын дотор нэгэн хүйгээр холбоотой орших хувийн болон төрийн секторын хооронд хүн нөөцийн солилцоо явагдаж, энэ нь төрийн чанарыг аяндаа сайжруулдаг билээ.

Гэхдээ одоогийн байдалд сэтгэл ханахад бас дэндүү эртэднэ. Дээрээсээ дунд, доод шатанд хүртлээ ужгирсан нийгмийн эмгэг тун гүнзгий, түүний дээр яг одоогийн байгаа байдал өөрсдөд нь ашигтай байгаа хүмүүсийн хувьд өөрчлөлт дэвшил гэдэг хүсэхээр эд биш. Тэд өөрчлөлтийг өөрийн мэдэлтэй ч, өөрийн мэдэлгүй ч эсэргүүцэх болно. Масс буюу монголын олон нийт дээр хэлсэн ёсоор ерөнхийдөө зөв зүг рүүгээ чиглэж байгаа ч, тэрхүү масс нийгмийн үнэлэмжийг яг тодорхойлон шийдэх үү гэвэл үгүй. Масс тун хүчтэй, гэхдээ масс салхи зүсэгчгүйгээр, дагуулагчгүйгээр жинхэнэ хүчээ гаргаж, зөв голдрилдоо орж чадахгүй.

Нийгмийг хөтлөх ёстой, дагуулах ёстой хүч хаана ч, аль ч нийгэмд 5 хувиас хэтрэхгүй гэдэг. Баабар нэг нийтлэлдээ дурдсан байдагчлан нийгмийн “түүчээ” болсон хүмүүсийн үүрэг роль энд чухал болж ирнэ. “Ийм байх ёсгүй, тийм байх ёстой” гэж дараагийн шатыг харж, дээш тэмүүлсэн дэвшилтэт үзэлтэй хүмүүс тухайн нийгэмдээ ямагт цөөнх байж ирсэн билээ. Харин манай түүчээ болох ёстой залуусын хувьд жишээ нь харь оронд боловсрол эзэмшин чин зоригийг өвөрлөн эх нутагтаа очдог, гэтэл удалгүй нийгмийн хавтгайрсан дадал заншил, увайгүй үзэлд нам даруулж, анх тээн байсан сэтгэлийнх нь гал амьдралын “бодит үнэн” болсон хүйтэн салхинд цохигдон унтрах жишээ олон. Дээш хөтлөх түүчээ биш, доогуур ёзойх эрэг шураг болж дуусдаг нь тун харамсалтай.

Үнэнийг, зөвийг эрхэмлэх үзэл санаа тооны олонд няц даруулсаар ирлээ. Уул нь үнэн гэдэг тоондоо биш, чанартаа байдагсан. Үнэн худал хоёр олонхийн саналаар тогтоогдох ёсонгүй, чухамхүү чанараар хэмжигдэх учиртай. Хүн амын дотор 5%-ийг эзлэх түүчээ нар тооны хувьд цөөн боловч нийгэмд тэд хэр жин нөлөөтэй, хэр нягтралтай байгаагаас хамаарч тухайн нийгмийн хөгжил хөдөлгөөн тодорхойлогдоно гэж би боддог. Манай Монголын хувьд 5%-чууд маань олиггүй нөхдүүдэд байраа бүрэн тавьж өгөөд байгаа мэт.

Одоогийн дөч тавиад насныхан тэр чигээрээ болохоо байсан юм бишээ. Тэдний дотор зөв зүйлийг үнэ цэнэтэйд тооцох, өөрийн зарчмаа хатуу барих хүмүүс бас бий. Асуудлын гол нь тэд эзлэх ёстой байр сууриа өөр этгээдүүдэд алдсанд оршино. Одоогийн үе солигдож, дараагийн үе гарснаар байдал сайжирна гэж их ярьдаг ч би тэгтлээ итгэхгүй байна, аль ч үеийн бай түүчээ болох ёстой хүмүүс өөрийн байр, миссионыг ухварлаж харилцан бие биесийг дэмжихдээ гол нь юм. Тиймээс шинэ үеийн залуус зөвхөн өөр хоорондоо холбогдоод зогсохгүй, хуучин үеийн ахмадуудтай үзэл санаа нэг л бол холбоотой байж, харилцан бие биеийг дэмжвэл зохино.

Сэтгэлдээ гал тээсэн тавхан хувийнхан. Нэг нэгээрээ бол ганц шөнийн салхинд унтрах тавилантай. Харин олуулаа ойртон сууваас түүдэг болон бадамлах бөгөөд, салхи түүнийг унтраах нь битгий хэл улам хөгжөөж, улмаар түймэр адил нийтийг хамрах чадалтай. Түүхэндээ эргэлт хийх нийгэм, хийж үл чадах нийгэм хоёрын ялгаа ердөө энэ. Нийлж ойртоно гэхээр энэ олон клуб хөдөлгөөнүүд нэгдээч ээ гээд байдаг. Нягтарна гэдэг нь урмаар, шинэ санаагаар биесийг цэнэглэж, нэтвөрк хэлбэрээр харилцан дэмжилцэхийн нэр юм. Түүнээс биш заавал ч үгүй нэг шуудайнд чихцэлдэхийн нэр биш.

Би яах гэж блог бичдэг вэ? Бодол санаа, өөрийн үнэлэмж value-г ний нуугүй дэлгэн тавьснаар ойролцоо бодол, үнэлэмжтэй хүмүүстэй холбогдох, эсвэл тийм хүмүүст холоос ч болов хүч, урам өгөх үүднээс юм. Түүнээс огт өөр бодолтой хүнд өөрийн бодлыг хүчээр тулгах хүсэл байхгүй. Санаа сэтгэл нийлэх хүн миний блогийг хааяа ч болов уншаад яваг, санаа үл таарах хүн заавал унших албагүй, тийм хүн аяндаа орж ирэхгүй биз.

Санаа нэгт анд минь, зарим үед итгэл алдрах үе ч бий. Гэвч чадах чадахгүйдээ гол нь биш. Үр дүндээ хамаатай бус. Гагцхүү чадахын тулд, хүрэхийн тулд бүхнээ зориулж амьдрахад хүн гэж явахын утга учир оршдог болохоор зүтгээд байдаг хэрэг ээ.

---------------------

Анд Түвшинд хандаж бичиж эхэлсэн захидал маань хадуурсаар сүүлдээ ийм юм болж хувирав.

Чихний чимэг vv, чихний чийр vv?

2006-10-29T23:34:00.000+09:00

Маралгоогийн блог дээрээс Монгол хэлний эрдэмтэд хаана явна?-ыг уншлаа. Тун юм бодууштай сайн нийтлэл болсон байна лээ. Ойролцоо сэдэвтэй юм гээд өөрийнхөө "Бусгаар тогтносон Монгол" номонд орсон нэг нийтлэлийг тавихаар шийдэв.

---------------------------

Чихний чимэг vv, чихний чийр vv?

(“Өдрийн сонин”-д нийтлэгдсэн) 2004.10.22

“Чихний чимэг болсон аялгуу сайхан монгол хэлэнд” маань чирэгдэл учруулмаар нэг сонин онцлог байх юм. Монгол хэлний уртсаж, сунжирдаг зүй тогтол. Англи үг "economу" монгол хэлнээ "эдийн засаг" гэж, "freedom" бидний ярианд "эрх чөлөө" гэж хоёр үгээр үржиж илэрхийлэгддэг билээ. Цаашилбал "lifestyle" гэдэг нь "амьдралын хэв маяг" гэж бүр гурван үгийн жагсаал болдог бөгөөд, "environment"-ийг нүүдэлчид "хүрээлэн буй орчин" гэж нэг амьсгаагаар дуржигнуулах ёстой болдог (Дашрамд, “environment”-ийг "байгаль орчин" гэж орчуулдаг нь буруу бөгөөд энэ тохиолдолд natural environment-ийг илэрхийлнэ). Тэр ч бүү хэл ганцхан ухагдахууныг илэрхийлэхийн тулд бид бүтэн өгүүлбэр зохиож байна. Миний мэргэжлийг японоор "канкёокэйзайгакү", англиар "environmental economics" гэнэ. Үүнийг би нутаг нэгтэндээ "хүрээлэн буй орчны эдийн засгийн ухаан" гэж бараг өгүүлбэр хэлэх шахуу танилцуулдаг. Хэрэв энэ чиглэлийн сүүлийн үеийн номноос орчуулж монгол түмэндээ хүргэнэ гэвэл гарчган дээрээ ингэж байгаа юм, цаашаа яаж томорч зузаарах нь ойлгомжтой. Орчуулгын ном ойлгоход хэцүү байдаг нь үүнтэй холбоотой байж болох.
Ийнхүү бид англи юмуу, япон хүний арван үгэнд багтааж ярих асуудлыг хорь, гучин үгээр арай чүү ойлголцож байна. Монгол хэлэнд салаа утгатай үг олон байдаг учир ойлголцож чадвал бараг их юм. Англи хэл дээрх 100 хуудастай ном Монголд 200 хуудас болдоггүй юмаа гэхэд өлхөн 20, 30 хуудсаар зузаан болно. Америкийн Ерөнхийлөгч Бушийн 30 минутанд багтаах илтгэлийг Монголын Ерөнхийлөгч Багабанди хичээгээд ч 40 минутанд багтааж үл чадна. Ийнхүү Ерөнхийлөгчийнхөө яриаг монголын насанд хүрсэн сая иргэн бүгдээрээ нэг удаа сонсдог юмаа гэхэд, хэлний энэ онцлогоос болж улсын хэмжээгээр нийт 167 000 цагийг алдах болж байгаа юм. Энэ илүү арван минутанд.
Зөвхөн хоёр гурван үгээр сунжраад асуудал дуусдаггүй. “Өсөхөөс сурсан үндэсний хэлэн” дэх үгнүүд маань “ийн”, “ын” гэж харъяалахын тийн ялгалаар өөр хоорондоо хэлхэлдэх дуртай. Дээр дурдсан “эдИЙН засаг” ч нэг төлөөлөгч нь. Япон хэлэн дээрх Word программ нэг өгүүлбэрт гурваас дээш “ийн” орвол алдаатай гэж заадаг. Тэгвэл монгол хүн зөвхөн эрхэлдэг ажлаа танилцуулахдаа л "НийгмИЙН хамгаалал, хөдөлмөрИЙН яамНЫ төрИЙН нарИЙН бичгИЙН даргЫН туслах" гэж уг тийн ялгалыг долоо угсруулан хэрэглэж байна. Япон хэлтэй харьцуулах нь утгагүй л дээ. Хоёр өөр дүрэмтэй, хоёр өөр хэлнүүд. Гэхдээ ийм олон “ИЙН” сонсох нь чихэнд чимэгтэй байх уу, үгүй юу гэдгийг бас бодож үзмээр байгаа юм. Түүгээр барахгүй, хэрэггүй газар хүртэл харъяалахын тийн ялгалыг хэрэглэж бид заншжээ. Гадаадын их, дээд сургуулиудын нэрэн дээр Harvard University буюу Харвард их сургуулийг "ХарвардЫН их сургууль", Кёото их сургуулийг "КёотоГИЙН их сургууль" гээд л ярьдаг. Монголд "Отгонтэнгэрийн их сургууль", "Ирээдүйгийн дээд сургууль" гэж хэлдэг билүү? University of Chicago бол болж байна, “Чикагогийн их сургууль” гэх нь зүйн хэрэг.
Энэ яриа бол зүгээр нэг хэл шинжлэлтэй холбоотой яриа биш юм аа. Үгийн цаана хүний сэтгэлгээ явж байдаг. Үг нь байхгүй бол тухайн ухагдахууныг хүн сэтгэж чадахгүй. Үг будилаантай бол сэтгэлгээ будилаантай. Монгол хэлэнд салаа утгатай үг олон байдгаас та бид санаагаа зөв дамжуулахын тулд аргаа барж, ажил дээр буруу ойлголцсоноос болж хариуцлага алдаж байна. Ярианы хэлэн дээр бол дүүрч, дохиж зангаад ч болов ойлголцоно. “Нөгөө юугаа яачих” гэж байгаад нэвтрэлцэнэ. Бичгийн хэлэн дээр очоод яаж ч болохгүй гацдаг. Үгийн асуудал бол зөвхөн хэл шинжлэлийн биш, гүн ухааны ярвигтай асуудал байдаг билээ.
Монгол хэлэнд нэр томъёоны үндсэн утгыг буруу дамжуулдаг илэрхийлэл цөөнгүй. Жишээ нь “нэмүү өртөг”. Монгол оронд амьдарч байгаа хүн алхам тутамдаа "нэмүү өртгийн татвар" төлж явдаг билээ. Энэ татварыг англи хэлэнд "value-added tax" гэх бөгөөд "value-added" гэдэг нь угтаа нэмж бий болсон бүтээгдэхүүн, баялаг гэсэн утгатай. Нийгмийн шинэ орлого, баялагаас авах татвар гэсэн санааг агуулдаг. Тэгвэл бид тэрхүү нэмэгдэл баялаг, бүтээлийг ажиг ч үгүй "нэмэгдэж бий болсон өртөг, зардал” гэж нэрлээд явж байна. Энэ нь цагааныг хар гэсэнтэй адил юм. Ардчилал, зах зээлийн харилцаа руу шилжсэн гэх боловч орчин үеийн улс төр, эдийн засаг, гүн ухаан, нийгмийн маш олон үг хэллэг өнөөдөр монголд буруу хэлэгдэж, будилаантай хэрэглэгдэж байна. Тэр дунд жаахан ч гэсэн шинэ оролдлогууд гарч байгаа нь сайшаалтай. Жишээ нь sustainable development-ийг “тогтвортой хөгжил” гэж орчуулдаг ч, сүүлийн үед “тулхтай хөгжил” гэж нэрлэх санал гарчээ (Д.Дагвадорж, Тулхтай хөгжил – Монголын ирээдүй, 2002). “Тогтвортой” хэмээх орчуулга дэлхий нийтийн энэхүү шинэ үзэл санааг зөв илэрхийлж чаддаггүй бөгөөд stable гэдгийн орчуулгатай давхцдаг. Түүнээс болж “stable and sustainable development” гэсэн мөр таарах үед “тогтвортой бөгөөд тогтвортой хөгжил” гэж орчуулахаас аргагүй болдог. Харин “тулхтай” гэх нь утгын хувьд ч, бусад үгтэй давхцахгүй байх чанараараа ч, тун тохиромжтой хувилбар юм. Мөн адил дээр дурьдсан "нэмүү өртөг"-ийг Баабар гуай "нэмүү үнэлэмж" гэж нэрлэх санал гаргасан юм билээ.[1] Иймэрхүү байдлаар энд тэндээс янз бүрийн санал гарах нь эрүүл, сайшаалтай үзэгдэл юм. Японд бол шинэ ухагдахуун гарч ирэхэд эрдэмтэн бүр өөр өөрийнхөөрөө нэрлэж, тэр дундаас хамгийн тохиромжтой нь шигшигдэж үлддэг. Хэдий эрдэмтэн нь биш ч, би бас “нэмүү өртөг” дээр саналаа нэмэрлэе. Миний бодлоор "үнэлэмж" гэдэг нь ертөнцийг үзэх үзэл, юмыг үнэлэх үнэлэмж буюу "sense of value" маягийн утгыг заадаг учир “value”–г орчуулахдаа "үнэ цэнэ" гэвэл илүү оновчтой мэт. Гэвч “нэмүү үнэ цэнийн татвар” гэхээр бас л сунжруу талдаа болох учир "үнэ цэнэ" гэдгийг нийлүүлээд "үнэц" гэж шинээр нэрлэх санал гаргамаар байна. Нэмүү үнэцийн татвар.
Үгэнд шинэ оноолт хайдаггүй, хэдэн хуучин үгээ унааны ганц морь мэт баруун солгойгүй хэрэглэдэг муу зуршил маань бидэнд багагүй түвэг учруулж байдгийг олон жишээн дээрээс харж болно.
Capital: хөрөнгө
Investment: хөрөнгө оруулалт
Asset: эд хөрөнгө[2]
Эдгээр нь эдүгээ Монголд түгээмлээр тогтоод байгаа орчуулга юм. Харамсалтай нь энд “хөрөнгө” гэдгийг бүгдэд нь хэрэглэснээс болж жишээ нь “investment on capital asset” мөрийг орчуулах үед "хөрөнгөн эд хөрөнгө дэх хөрөнгө оруулалт" гэж буулгах болж таардаг. Сонссон хүний чих өвдөж, уншсан хүний нүд эрээлжилмээр ийм юм гэж байх уу даа. Ийм үед манай хэд тухай бүрт нь зохицуулаад тохирох үгээр “халтуурдаж” аргалдаг. Ингэж системтэй орчуулга, буулгалтыг алдагдуулах нь ялангуяа мэргэжлийн нэр томъёон дээр маш бүдүүлэг хэрэг болно.
Бүдүүлэг гэснээс монголчууд бид үгийн утгыг тунгааж, зөв хэрэглэхэд хир анхаардаг билээ дээ? Үгийг яаж хэрэглэж байгаагаас тухайн хүний соёл харагддаг билээ. Ихэнх япон айлд Коожиэн хэмээх япон хэлний тайлбар толь байх бөгөөд, аливаа маргаан, хэлэлцүүлэг гарах үед “бид энэ ухагдахууныг зөв хэрэглэж, ойлголцож байна уу?” гээд түүнийгээ үзэж шалгадаг. Энэ орны соён гэгээрүүлэгч Нитобэ Иназо Өөрийгөө төвшитгөсөн тэмдэглэл[3] номондоо “үгэн дотор зүрх бий” гэж үгийн соёлыг чухалчилжээ. Тэгвэл эх хэлнийхээ тайлбар толийг тавиуртаа залсан монгол айл хэд байдаг бол оо? Угаасаа тавих толь нь ч байхгүй байх. Хамгийн сүүлд Я.Цэвэл гуайн “Монгол хэлний товч тайлбар толь” (1966) хэвлэгдсэнээс хойш хагас зуун жил өнгөрөх гэж байна.
Хэл хэрэглэхэд тохиромжгүй бол хүмүүс улам бүр гадаад хэл хэрэглэх болно. Дэлхий дээрх 6800 хэлнээс ирэх зуун гэхэд тал нь устана гэсэн тооцоо гараад байгаа юм байна. Энэ жагсаалтанд монгол хэл маань орчих юм биш биз? Ганц хэл биш, цаана нь монгол хэмээх өвөрмөц соёл тэрчигээрээ асуултын тэмдэгтэй яригдах болоод байна. Эх хэл дээрээ явагдаж байгаа Монголын оюуны амьдрал, оюуны гал голомт бөхвөл Монгол орон сэтгэгчдийг биш, гадаадад гардаг хар ажилчид, дэнхийсэн хэдэн бөхчүүдийг л төрүүлдэг орон болно. Хэл гэдэг үнэхээр чухал. Үгийг бурхан зохиодоггүй хүн зохиодогоос хойш шинэ ухагдахуун, ойлголт дээр тал бүрийн санал гаргацгааж байя. Бүтээлч хүн гэж заавал мод, чулуу, цаасаар биетэй юм хийдэг хүнийг хэлэхгүй, үгэн дээр ч хүн бүтээлч байж болно. Тохиромжгүй орчуулга, илэрхийллүүдийг зоригтой халж, шинэ үг олж санал болговол тэр бүтээлч үйл мөн. Мэдээж ихэнх хүн хүлээж авахгүй л дээ. "Хэзээ ингэж хэлж байсийм", “наадах чинь сүүлийн үед ингэж хэлдэг болж байгаа” гэх мэт. Хамаагүй, хэрэглээд байх хэрэгтэй. Хэрэглэх явцад дасцгаана. “Дуурь” гэдэг харьцангуй сүүлд зохиогдсон үг юм билээ. Энэ нь “дуут жүжиг” гэдгийг богиносгосон оролдлого юм байна. Анх ийн нэрлэж байх үед нь хэн нэгэн “Дуурь гэж ийм балай монгол үг гэж юу байсан юм, дуут жүжиг л гэдэг шүү дээ” гэж хэлж байсан байж болох. Одоо бол эсрэгээр “дуут жүжиг” гэж байгаа хүнийг гайхан харах биз ээ. Заавал цоо шинэ үг зохиох шаардлага байхгүй, мартагдсан үгээ сэргээх боломж бас байна. Эртний монгол хэлний элэгдэж хуучирч буй үгнүүдээс түүж, шинэ утгаар сэргээн хэрэглэж болно. Японд суралцагч оюутнууд Өөрийгөө хөгжүүлье! (2004) номондоо “liberal arts”-ыг “арвис” хэмээх хуучин монгол үгээр оноож нэрлэсэн билээ.
Эх хэлний хувь заяаг зөвхөн хэл шинжээчид, хэдэн эрдэмтэд шийддэг юм бишээ. Хэрэглэж буй хүн ард нь шийддэг. Хэл бол амьд организм. Хэрэглэх явцад өөрчлөгдөж байдаг зүйл. Аялгуу сайхан монгол хэл гээд л ярьдаг. Монгол хэл яагаад бидэнд уянгалаг сонсогддог юм бэ? Дассан болохоор л тэр. Түүнээс биш "а" үсгийн дараа "у" үсэг орвол чихний чимэг болно гэдэг дүрэм дэлхийд байхгүй. Хятад хэл хятад хүндээ, англи хэл англи хүндээ сайхан. Францчууд франц хэлээ дэлхийн хамгийн гоё хэл гээд итгэчихсэн байгаа. Үгийн утгыг бүтээлчээр тунгааж, хэрэглэх явцад амьд организм өөрөө өөрийгөө хөгжүүлээд явна. Нэг үг ойролцоо утгатай олон үгэнд хэрэглэгддэггүй, богино бөгөөд хэрэглэхэд тохиромжтой, үгийн арвин сантай монгол хэл бидэнд хэрэгтэй байна.
Ингээд эцэст нь тийм чухал биш байж магадгүй ч сонирхлын үүднээс нэг шинэ үг зохиох санал гаргая. Үгийн эхний үсэг буюу англиар “initial” гэдгийг монголоор “титмэг” гэж нэрлэвэл ямар вэ? Монгол бичгэнд ихэнх үсэг “титэм”-ээр эхэлж бичигддэг гэдгээс ургуулсан юм. “Тулхтай хөгжил гэдгийг титмэгээр товчилж илэрхийлбэл ТХ болно” гэж ярих жишээтэй. Тэгвэл миний овог нэрийн титмэг доорх маягийн товчлолыг үүсгэнэ:

Э.М.Т

2004 он 10 сар

[1] Марк Скаузэн, Эдийн засгийн ухаан, эдүгээчлэгдсэн замнал номын орчуулга.
[2]Энэхүү asset-ийг “агуурс” гэж орчуулах боломжийг санал болгож дэвшүүлмээр байна.
[3] Номын нэр эх хэл дээрээ: 新渡戸稲造『自警録』、講談社学術文庫

Самурайн ёс - Японы хєгжлийн нууц?

2006-10-29T23:26:00.000+09:00

Нэг сэдвээр юм бичих санаатай яваад байгаа юм. Хэзээ яг бичихийг мэдэхгүй ч тэр үед иш татаж ашиглахын тулд "Бусгаар тогтносон Монгол" номынхоо нэг өгүүллээс толилуулж байна.

----------------------------------------

Холливудын жүжигчин Том Крузийн тоглосон “Сүүлчийн самурай” кино сүүлийн үед ихээхэн шуугиан тарьлаа. Энэ кино нь бүхэлдээ самурайн ариун ёс, үйл хэрэгтээ үнэнч байдаг амьдралын зарчмыг харуулсан бөгөөд киноны гол санааг “honour” (нэр төр) гэсэн ганцхан үгээр илэрхийлж болно. Самурайн тухай, япон хүний зүрх сэтгэлийн тухай баруунд, улмаар дэлхийд анхлан таниулсан нь нэрт соён гэгээрүүлэгч Нитобэ Иназогийн бичсэн Бушидо – Японы охь сэтгэл[1] гэдэг ном бөгөөд, дээрх кино ч мөн адил энэ номоос гол санаагаа авчээ (“Бушидо” гэдэг нь “самурайн ёс журам” гэсэн утга бүхий япон үг). Нитобэ Иназо уг номондоо самурайн ёс горим нь дундад зууны Японд ёс суртахууны хэм хэмжүүрийг тодорхойлоход чухал үүрэг гүйцэтгэсэн тухай өгүүлдэг. Самурай гэхээр ихэнх хүмүүс цэрэг дайны хүнийг төсөөлдөг, дээрх кинон дээр ч гэсэн энэ талыг нь хүчтэй гаргажээ. Гэтэл үнэндээ 265 жилийн туршид энх амгалан тогтоод байсан Эдо эринд (1603-1867) самурай нар нь дайнч эр гэхээсээ “ёс суртахуун”, “эрдэм гэгээрэл”-ийг шүтэн дээдэлсэн үнэнч “төрийн хар хүний” шинжтэй болж ирсэн байна. Хөдөө нутгийн тариачин самурайн (зарим борогдуу амьдралтай самурай тариалан эрхэлдэг байсан) гэрт хүртэл хүүхдүүд нь “самурайн гэрээс гаралтай” гэдэг бахархал, тийм хүний дагаж мөрдөх ёстой ёс зүйгээр хүмүүжин, ном дэлгэн эрдэмд шамдаж байсан тухай японы түүхч, зохиолч Шиба Рёотарогийн бүтээлд (Жишээ нь: Хорвоогийн өдрүүд[2]) дүрслэгдэн бичигдсэн байдаг. Эрдэм ном үзэх нь эхэн үедээ цэргийн эрдэм сурах шаардлагаар урган гарч байсан бол, яваандаа самурайн ёс суртахуунаа өндөрт өргөн, сэтгэл санаагаа төвлөрүүлэн чангатгахын тулд үзэх шаардлагатай зүйл болон хувирчээ. Эрдэм ном, ариун ёсыг дээдэлж, оногдсон үүрэг, хэтийн зорилгынхоо төлөө өөрийгөө бүрэн зориулдаг самурайн “зүрх сэтгэл”-гүйгээр өнөөгийн Японы хөгжлийг төсөөлөхийн аргагүй. Орчин үеийн Япон орны суурийг тавьсан Мэйжигийн эхэн үеийн зоригт хөвгүүд, улс нийгмийн зүтгэлтнүүдийн ихэнх нь самурайн гэр бүлд төрж өссөн байдаг нь ч тохиолдлын хэрэг биш ээ. Олон улсын Япон судлалын хүрээлэнгийн эрдэмтэн Кавакацу Хэйта “Никкей” (2004.01.13) сонинд бичсэн өгүүлэлдээ “Дэлхийн өнөөгийн нийгэм эдийн засгийн системийг тодорхойлогчид нь ‘иргэд’ (буржуй нар) юм. 17-р зууны Английн Буржуйн Хувьсгал нь орчин үеийн капиталист нийгэм рүү түрж орох их шилжилтийг авчирсан. Ийм ‘иргэд’ (жижиг хөрөнгө бүхий чөлөөт иргэд) нь капитал буюу хөрөнгийн эзэд байсан. Харин японы хувьд орчин үежилтийг авчирахад ийм ‘иргэдийн’ үүргийг боловсролыг шүтсэн самурай нар гүйцэтгэсэн ба тэд өмч хөрөнгөгүй, эзэн ноёны албан хаагчид, өөрөөр хэлбэл менежерүүд байсан юм. Европт иргэний хувьсгалаар ‘капиталистууд’ бэлтгэгдэн төрсөн бол, Японд ‘самурайн хувьсгалаар’ ‘менежерүүд’ бэлтгэгджээ” гэж дүгнэсэн байдаг. Дээр үеийн Чёошү, Айзү, Сацүма аймгууд алга болсон ч өнөөдөр Тоёота, Мицубиши, Мацүшита хэмээх аварга компаниудад самурайн үзэл санаа, ёс горим ямар нэг хэмжээгээр хадгалаатай явна. Компаниуд өөр өөрсдийн онцлог, айдэнтити (identitiy) –гээрээ ялгагдах ба ажилчид нь түүнийг хадгалж, залгамжилж, мөн компанийнхаа нэр хүндийг эрхэмлэн, үүрэгт ажилдаа үнэнчээр зүтгэдэг тэднийг үзэг барьж, костюм мөрлөсөн “шинэ үеийн самурайнууд” гэж нэрлэмээр. Энд Сумитомо корпорацыг жишээлж болж байна[3]. Дээхэн үед чинээлэг худалдаачид төрсөн охиноо хүн чанар сайтайгаар нь Сумитомогийн ажилтнуудтай гэрлүүлэх сонирхолтой байдаг байжээ. Компанийхаа тулгуур зарчмыг “улсын ашгийг эхэнд, хувийн ашгийг удаад” гэж тодорхойлсон Сумитомод хэдийгээр цалин бага ч (ерөнхий захирал нь “мөнгө залуу хүнийг эвдэнэ” гэдэг үзэлтэй байж), ажилчид нь итгэл хүлээх шударга хүмүүс гэдгээрээ алдартай байж. Тэрхүү Сумитомогийн нэг ажилтан Мицубишигийн ажилтнаас хувийн сууц худалдаж авах болжээ. Гэрээ бичиг, төлбөр тооцоо ч дуусч, худалдаж авсан байрандаа нүүж орох өдөр ирэв гэнэ. Тэгтэл шинэ байрандаа ороод үзтэл гэрээнд бичигдээгүй байсан олон зүйл эхнээсээ гарч ирэх нь тэр. Шалны дэвсгэрийг цоо шинээр солин, гал тогооны өрөөнд тухайн үед дээд зэрэглэлд орох стэнлэс угаалтуур, зуух тавьж, үүдэнд шинээр амьдрах хүнд зориулан хиймэл цэцгэн чимэглэл суулгасан байлаа. Тэр ч бүү хэл халуун ваннд ус халаадаг зуухны янданг гялалзтал цэвэрлэн, зуухны дэргэд түлшний мод бэлдсэн байлаа. Байрны шинэ эзэн “Мицубишигийнхэн ч бас чамгүй улс байна даа” гэж магтсан гэдэг. Сумитомогийнхоо нэр хүндээр бахархаж явдаг түүнд “өөр компанийн самурай нар ч” өөрсдөөс нь дутахгүй болохыг харуулсан хэрэг болжээ. Ер нь япон маягийн бизнес нь гэрээ хийдэггүйгээрээ, харилцан итгэл хүлээсний үндсэн дээр явагддагаараа алдартай. Энэ нь мөн самурайн ёсноос гаралтай бөгөөд дээр үед самурай нар хэлсэн үгэндээ яс хүрдэг, тэр нь мэдээжийн хэрэг тул түүнийг биелүүлнэ гэж гэрээ байгуулахыг ичгэвтэр хэрэгт тооцдог байжээ. Харин итгэлийг хөсөрдүүлж, нэр төрөө хугалсан тохиолдолд гэдсээ хүүлж үхдэг байсан ба үүнийг “Харакири хийх” гэдгийг олон хүн мэднэ. Ингэж гэдсээ хүүлэх нь зүгээр нэг амиа хорлох үйлдэл биш, өөрийгөө шийтгэх нэг төрлийн ёслол байсан гэж тайлбарладаг. “Муу амьд явахаар сайн үх” гэдгийг зүгээр нэг мэргэн цэцэн үг төдийд хязгаарлаагүй, амьдрал дээр “түвэггүй” хэрэгжүүлэх заншлын хэмжээнд аваачсан үндэстэн дэлхийд өөр байхгүй биз ээ. Дорны “бүдүүлэг” орон байсан Япон богино хугацаанд үсрэнгүй хөгжиж чадсан нь шинэ төрийг төвхнүүлсэн Мэйжи үед төрийн албан хаагчдын авилга, ёс бус ажиллагаа бараг байхгүй байсантай холбоотой гэж үздэг. Төр шинээр төвхнөсөн эхний үед авилгатай холбоотой нэг хоёр хэрэг мандсан боловч, засаглалын ялзралыг хүчтэй эсэргүүцсэн Сайго Такамори зэрэг хуучин самурай нарын бослого тэмцлийн үр дүнд зогсож, төрийн үйл ажиллагаа цэвэр шударга явагдсан байдаг. Самурайн ёс – энэ японы хөгжлийн нууц биш гэж үү хэмээсэн энэхүү бичиглэлээ дээр дурдсан Хорвоогийн өдрүүд (I боть) номын хэсгээр төгсгөе.

...Баруун Японы хязгаар тосгон. Аймгийн албан хаагч Тамакийн гэрт нэгэн жаал хүү цэх цомцойн сууж, урдаа тавиастай номыг хичээнгүйлэн унших авай. Зуны халуун шатаж, өрөөн дотор бүгчим дүүгэхэд хүний бие махбодь тэсэхийг байж хөлс усаар уйлна.

Яг тэр мєчид. "Аа чи самурайн хүү байтлаа ингэдэг вий" гэсэн Тамаки багшийн ширүүн дуу гэрийг цочоож, жаал хүүг булиа гар угз татав. Ээлжит зодуур эхлэх нь тэр. Энэ удаагийнх бүр ч ширүүн нь байлаа. Цус нөжтэйгээ холилдон жаал хүүг ухаан балартан унахад Тамаки сая сэхээ авч сэргээх гэж сандарна. Зодуурын шалтгаан ялихгүй зүйл байв. Халуунд хүзүү дагаж урссан хөлс бие ирвэгнүүлэн загатнуулахад жаал хүү тэсэлгүй маажсанаас болсон ажээ. Харин Тамаки багшийн үзлээр бол самурай хүн улс нийгмийн төлөө өөрийгөө бүрэн зориулах ёстой бөгөөд "Би", "Хувийн" гэх зүйл яавч байж болохгүй аж. Эрдэм сурах нь өөрийгөө улс нийгмийн төлөө зүтгэх хүн болгон боловсруулах үйл учир тийм эрдэм уншлагын үед биеэ маажих нь хувийн хэрэгцээгээ хангаж байгаа хэрэг гэх аж.

"Загатнуур гэдэг бол "Би". Түүнийг маажиж өөрийнхөө дур хүслийг чөлөөтэй тавьж байгаа хүн яагаад ч улс нийгмээ гэсэн хүн болохгүй. Тийм болохоор зодож байгаа юм" гэж Тамаки багш өгүүлэх ажгуу....

(Энэ жаал хүү бол хожим Мэйжигийн хувьсгалын эцэг болон мөнхөрсөн түүхэн хүн Ёшида Шооин юм.)

2004 он 2 сар
--------------------------------

[1] BUSHIDO-The Soul of Japan, 1900. Нийтобэ Иназогийн тухай зохиогч Өөрийгөө хөгжүүлье! (2004) номонд дэлгэрэнгүй танилцуулж бичсэн байгаа.

[2] Хорвоогийн өдрүүд: Эх хэл дээрээ 『世に棲む日日』. Энэ ном монгол хэлнээ хараахан хөрвүүлэгдээгүй байна.

[3] Энд Шиба Рёотароо, Энэ орны хэлбэр төрх (II боть) номоос иш татаж байгаа. Номын япон нэр 『この国のかたち（二）』. Уг номын 「会社的“公”」өгүүллээс.

Ёс журамтай хvнд дэв тушаалыг (by Сайго Такамори)

2006-10-22T18:19:00.000+09:00

Буянгийн Жаргалсайхан ҮХЯ-ны сайд болсныг Дөлгөөний блог дээрээс уншиж сая л мэдлээ. Ойрд Монголын мэдээнээс хол байх шиг байна. Гайхсан, нүд орой дээрээ гарсныг хэлэх нь илүүц, юутай ч ТВ-ээр ярьсан бичлэгийг нь дээрх блогоос үзээд хэлэх үг олдохыг больж, ам хэсэгтээ дэмий л ангалзав. Ярьж байгааг нь харваас согтуу ч юм шиг. Надад лав төрийн сайдын шаардлагыг хангах хүн шиг санагдахгүй л байна. Монголд байдаг нэг гажууд ойлголт бол Эрүүл мэндийн сайдад заавал эмч хүн очих ёстой, Боловсролын сайдад заавал багш ч юмуу, эрдэмтэн байсан хүн ч юмуу очих ёстой гэж ойлгоод байдаг явдал. Энэ удаад Үйлдвэр худалдааны сайдад гарамгай үйлдвэрлэгч, худалдаачин Жаргалсайханг сонгохгүй бол болохгүй байсан бололтой.

Мэйжи хувьсгалын үед онцгой гавьяа байгуулсан Сайго Такамори нэгэнтээ "гавьяатай хүнд шан урамшууллыг, ёс журамтай хүнд зэрэг тушаалыг" (功ある人には禄を与え、徳ある人には地位を与えよ) гэж хэлсэн байдаг.

Тун онож хэлсэн мэргэн үг. Манай ажил дээр Шима сан гэж нэг хүн байх. Ажилдаа маш гаргууд. Түүнийг хараад би энэ компанид олон жил болж байгаа, ажилдаа ийм сайн хүн яагаад ядаж менежер ч юмуу, тасгийн дарга болдоггүй юм бол гэж гайхаж байсан юм. Харин хэсэг хугацаа өнгөрөхөд жаахан болчимгүй зантай болохыг нь мэдсэн. Нэг удаагийн хурал дээр ялихгүй юман дээрээс бөөн уур уцаар болж, хүмүүсийг зүхээд унахыг нь хүртэл хараад "аа ийм хүн дарга хийж чадахгүй юм байна" гэж бодож билээ. Үнэхээр Сайго саны хэлсэнчлэн, ажлаа сайн хийж чадаж байгаа хүнд цалин урамшууллыг нь хангалттай сайн өгөөд явахад болно. Харин хүнийхээ хувьд үнэнч, ёс журамтай хүнд бол тухайн шатанд хариуцлага хүлээлгэн зэрэг дэв олгох нь оновчтой. Учир нь тушаал дэвшингүүт тодорхой хэмжээгээр өөрөө өөрийгөө мэдэх, эрх мэдлийнхээ хүрээнд нэг ёсондоо хяналтаас гадуур байх болдог (мэдээж бүрмөсөн гадуур болохгүй, гэхдээ байнга цагдаад байх боломжгүй). Компанийн нарийн нандин нууц, цаашдын төлөвлөгөө зэрэг ч гарт орж ирэхээс гадна, тайлан баланс дээр худал мэдээлэл гаргах энэ тэрд доод шатны хүн бол амархан баригдах бөгөөд, угаас үнэхээрийн чухал хариуцлагатай зүйлийг даалгахгүй. Харин тушаал ахингуут ийм боломжтой болж ирнэ. Иймээс итгэл даах хүн л биш бол чухал нандин суудалд тавих нь аюултай. Бас удирдлага дор ажиллах хүмүүсийн урам зориг, мотивацийг бодсон ч гэсэн, хүний хүндэтгэл хүлээхээргүй овилгогүй нөхөр дарга болвол ажилчид ажилд сэтгэлээсээ хандахыг байна.

Манай компанийн боловсон хүчний системд дээшээ ахиж дэвших замыг профешионалын болон карьерын гэж хоёр хувааж боловсруулсан байдаг. Профешионал нь бол тодорхой нэг хүрээнд гүнзгий мэдлэг, туршлагатай болж, түүндээ улам гаршиж явах бөгөөд төдийчинээ цалин пүнлүү, мэргэжлийн зэрэг нь ахина. Харин доороо лайн (line) буюу гартаа удирдах хамт олонгүй. Тийм хүмүүс менежер, синиор менежер, хэлтсийн хариуцлагатан гэх маягаар дээшлэнэ. Харин доороо лайнтай карьер талын хүн бол группын дарга, тасгийн дарга, хэлтсийн дарга, төв хэлтсийн дарга гэх зэргээр тушаал ахина. Дээр бичсэн Сайго Такаморигийн үгтэй уялдаж байгаа биз?

За тэгээд ярианыхаа эх рүү буцахад, Жаргалсайхан гуайг сайн бизнесч, мань мэтийг бодвол хийсэн юмтай хэлэх үгтэй хүн гэдэгтэй маргахгүй. Гэхдээ төрийн өндөр зэрэг суудалд суух болзолыг үгүй ядаж ёс журмын талаас нь хангах хүн үү гэдэгт гүн эргэлзэл төрнө. Энд мэдлэг боловсрол гэх мэт шалгуур луу ч ороогүй байна.

Домогт эмэгтэй - Хэлэн Кэллэр

2006-10-22T15:44:00.000+09:00

Сохор байх ямар байдгийг өөр дээрээ төсөөлж үзээгүй хүн ховор бизээ. Гэнэт маргаашнаас эхлээд юу ч харахгүй болвол өдөр тутмын амьдрал яаж өөрчлөгдөх вэ? Төсөөлөхөөс аймшигтай. Тэгвэл зөвхөн сохроор зогсохгүй дүлий, хэлгүй зэрэгцвэл яах вэ? Нүд, чихээр дамжиж орж ирэх гадаад ертөнцөөс бүрэн тусгаарлагдаж, зөвхөн гар биеэр тэмтрэх, халуун хүйтнийг мэдрэх төдийгөөр хязгаарлагдах ертөнц! Өлсөж байна, даарч байна, тэнд өвдөж байна гэж хэлье гэхнээ хэлж үл чадна.

Ийм хувь тавилантай золгосон хүмүүс ховор боловч, бас огт байхгүй биш. Тэдний нэг болох Хэлэн Адамс Кэллэр (1880-1968) хүний оюун ухаан, тэвчээр хөдөлмөрийн гайхамшиг болж түүхэнд мөнхөрсөн бөгөөд, амьдрал нь сая сая хүмүүст зориг, итгэл хайрлаж ирсэн билээ. Сохор бөгөөд хэлгүй-дүлий хүмүүсийн түүхэнд анх удаа их сургууль төгссөн, амьдралдаа 13 ном бичиж, тахир дутуу хүмүүст зориулсан олон байгууллага, коммюнитиг байгуулан, олон газраар явж лекц уншин, сохор хүмүүст зориулсан Брэйл бичгийг (braille) олон улсын нэгдсэн стандартад оруулах зэрэгт хувь нэмэр оруулсан юм. Америкийн Алабама мужид төрсөн тэрээр дөнгөж 19 сартайдаа өвчний улмаас сохор, хэлгүй-дүлий болсон байдаг. Өөрийг нь тойрон хүрээлж буй хорвоо ертөнц, хүмүүс ямар өнгө төрх, шинж байдалтай болохыг анхнаасаа мэдэхгүй байна гэсэн үг. "Ногоон навч" гэхэд ногоон гэж юу болохыг мэдэхгүй. Байгалийн үзэсгэлэн гоог амьдралдаа ч үзээгүй, тэнгэр дэлхий, нар сараа байг гэхэд ачит эхийнхээ нүүр царайг харж чадахгүй, дуу хоолойг нь ч сонсч чадахгүй байна гэдэг аяа, тун ч хөөрхийлөлтэй! Хүмүүсийн яриаг сонсч чадахгүй учир ердийн хүүхдүүдийн адил аяндаа үг ухагдахууныг сурна гэж байхгүй.

Энгийн харилцааны хэрэгслүүд ашиглах боломжгүй ийм нөхцөлд Анни Салливан хэмээх сайхан сэтгэлт багш бүсгүй уйгагүй оролдсоор түүнд гараар дүрсэлж бичих аргаар хүмүүстэй харилцах арга болон юмны нэршлүүд, үг ухагдахуунуудыг зааж, улмаар уншиж бичихэд сургасан байдаг. Энэ хоёрын тухай The Miracle Worker (1962) хэмээх алдартай кино бий. Анх ойртохоор Хэлэн охин өшигчөөд, самардаад, муухай аашлаад, ер хэлснээр болж өгөхгүй. Муу дээрээ муу, муухай дээрээ улцан гэдэг шиг ядаж байхад ярдаг. Энэ нь сохор дүлийгээс үүдэх айдас, стрессээс болж байжээ. Юу ч харж, юу ч сонсч чадахгүй ертөнцөд амьдарч буй охины хувьд үл үзэгдэх гар өөрт нь хүрч, энд тэнд нь дарж, хаа нэг үл мэдэх зүг рүү барьж очиж, түүний дараа ам руу нь юм чихэж, нэг мэдэхэд усанд оруулна. Ёстой өдөр бүр хар дарсан зүүд гэсэн үг. Тэрээр өөрийн дурсамж номонд "Би хаяа хоорондоо харилцаж буй хоёр хүний дунд зогсож байх бөгөөд тэдний уруулд гараа хүргэж үзнэ. Тэгээд тэд яаж харилцаж байгааг мэдэх цөхрөл барагдаж, хамаг нерв барагдана. Өөрийн минь уруул ямар ч үр дүнгүй, хий хөдлөхөөс цаашгүй. Уур бухимдалдаа би бүх хүчээ шавхагдан ядартлаа өшигчин тийчилж, хашгирдаг байлаа".

Мөн тэрээр үг үсэг сурч эхлэхээс өмнө үеэ дүрслэн, "Тас харанхуй нөмөрсөн хөлгүй их далайн дунд аварга хөлөг онгоц зүг чиггүй уухайлан урагшлах бөгөөд аймшиг түгшүүр бүрэн эзэмдэж, цааш юу болохыг эс мэдэх тул зүрх дэмий л түг түг цохилно. Хичээл сургуулилт эхлэхээс өмнө миний байр байдал яг энэ хөлөг онгоц шиг байсан юм. Луужин баримжаа ч үгүй, боомт зогсоол хаа байгааг бүү мэд. Гэрэл гэгээг, гагцхүү гэрэл гэгээг надад хайрла! гэж зүрхэн дотроо орь дуу тавьж байлаа."

Харин Салливан багшийн хичээл эхэлснээс хойш бүх юманд нэр оноолт байдгийг мэдэх болж, нэг шинэ нэршил сурах болгонд нэг шинэ бодол санаа төрж, аз жаргал бялхах болжээ. "Яг тэр үед би өөрийнхөө шидэж хагалсан хүүхэлдэйг гэнэт санаж хэлтэрхийнүүдийг нь цуглуулан нийлүүлэх гэж оролдов. Миний нүдэнд нулимс бүрхэж, амьдралдаа анх удаагаа харамсах, уярахыг мэдэрч билээ." Энэ нь түүний өөрийнх нь бичсэнээр үнэхээр "Мэдлэг бол хайр, гэрэл гэгээ, хүсэл мөрөөдөл юм" (Knowledge is love and light and vision) гэдгийг үзүүлэх нэг жишээ. Төрснөөсөө хойш тэгэхэд л анх "шинэ өдөр ирэхийг тэсч ядан хүлээхийг" мэдэрч билээ гэж тэрээр номондоо дурссан байдаг.

Цаг өнгөрөх тусам түүний боловсрол зузаарч, уран зохиолын болон сонгодог өч төчнөөн ном бүтээлтэй уншиж танилцах болжээ. Тэр ч бүү хэл франц, герман, латин зэрэг гадаад хэл сурч, тэдгээр хэл дээр ном зохиол уншиж байсан нь эрүүл нүд чихтэй бид ч өөрсдөөсөө ичмээр. Бас энэ явцад тэрээр ярьж сурсан байдаг. Өөрийнхөө юу ярьж байгааг сонсч чадахгүй нөхцөлд төвөнх, хэл уруулын хөдөлгөөнөөр тааруулан ярьж сурна гэдэг асар их, уйгагүй хичээл зүтгэл шаардсан ажил байдаг бололтой.

Бичсэн номыг нь уншиж байхад, тэрээр өөрийнхөө бодитойгоор харж байгаагүй, сонсч байгаагүй ертөцийг ямар сайн мэдэж, ямар уран гоёор дүрслэн илэрхийлж байна аа гэдэг нь гайхшрал төрүүлнэ. Хүний оюун ухаан, танин мэдэхүйн хүч гэдэг агуу юм. Заавал бодитойгоор харж, сонсч байгаа бүхнийг мэднэ гэж ч юу байхав. Үнэндээ шинжлэх ухааны хүчээр хүн төрөлхтөн нүдэнд үл харагдах бичил ертөнц, эсвэл санаанд үл багтах огторгуй галактикийн тухай тодорхой төсөөлөл, зураглалтай болж чаддаг нь үүний нэг жишээ гэж хэлж болно.

----------------------

Өнгөрсөн долооногт Хэлэн Кэллэрийн Миний түүх (The Story of My Life) номыг уншсанаа танилцуулж бичлээ.

Чих хазагч махчинг жигших нь

2006-10-15T23:14:00.000+09:00

Ирэх 7 хоног ачаалалтай байх учир өнөөдөр эртхэн унтах санаатай, долоо хоногт уншсан номын тэмдэглэлээ ч бичихийг болъё гэж байлаа. Тэгтэл Наранбаярын блог дээрээс Жаксоны ардчилал манайд туйлширсаар -ыг уншсан биш юм хэлэхгүй бол санаа амрахгүй болж дотор арзагнаад явчихав. Байгаль орчны яамны хэлтсийн дарга Г.Энхээ гэгч нөхөр яамны нэг ажилтныг зэрлэгээр зодож, чихийг нь тасартал хазжээ. Бас түрүүхэн Нийслэлийн Иргэдийн хурлын гишүүн Түмэнгэрэл гэгч нөхөр ажлаа гүйцэтгэж явсан ирээдүйтэй чадварлаг залууг ар нуруунд нь хутгалж алсан. Түүний өмнө УИХ-ын гишүүн Батаа нэг залууг гавлаж байгаад зэрлэгээр зодож гэмтээсэн. Энэ Монголын төрд юу гээч махчид араатад гараад ирэх нь энэ вэ!

Төрийн өндөр албан хаагч хүн хүний ёсонд байж боломгүй авир гаргасан энэ явдалд хэн хариуцлага хүлээх ёстой вэ? Үүнийг зөвхөн уг хүнтэй нь холбоод, эсвэл системийн буруу гэж бүрзгэр саарал юманд тохоод өнгөрч болохгүй. Зохих ёстой хариуцлага зохих хүндээ очихгүй бол үүнтэй төстэй явдал дахиад л гарна. Би бол энэ удаагийнхад Байгаль орчны сайд И.Эрдэнэбаатарт хариуцлага хүлээлгэх, огцруулах ёстой гэж бодож байна. Ингээд хэлэхээр магадгүй зарим хүнд арай ч хэтэрнэ ээ гэж санагдаж магадгүй. Энэ бол бид тийм доод түвшний соёл, зан байдалд дассаны шинж. Хүлээн зөвшөөрч, эвлэрч байна гэсэн үг. Ажлаа хийж яваад алдах эндэх тохиолдолд ч огцрох, халагдах явдал бий. Тэгэхэд ажлын хариуцлагаас бүүр наад захын, хамгийн доод хэмжээнд тавигдах ёстой, хүн гэдгийн хувьд ёс зүйн гутмаар үйлдэл гаргасан байна шүү дээ.

Гол нь сайд өөрөө тэгээгүй учир хамаагүй бишүү гэж маргах бизээ. Үгүй ээ, хамаатай. Албан тушаалд томилсон хүн гэдэг бол тэр хүний давхар батлан даагч гэсэн үг. Японд албан тушаалд томилох асуудал дээр битгий хэл, ердийн хоёр хүн нэг нь нөгөөдөө хүн танилцуулж ямар нэгэн харилцаанд зуучлахад үнэхээр итгэдэг, найдвартай хүнээ л танилцуулдаг. Учир нь өөрөө танилцуулсан явдалд хариуцлага хүлээнэ, тэр хүний кредит давхар байж байдаг болохоор.

Монголд байдаг нэг ТОМ МУУХАЙ ДАДАЛ бол ямарваа асуудлын хариуцлагыг дээр байгаа хүн хүлээдэггүйд байдаг. Японд бол төмөр замд гэмтэл осол гарлаа, худалдаанд гаргасан бараа хүний биед хортой байлаа гэхэд ерөнхий захирал нь хариуцлага хүлээж огцрох жишээ тун олон. Доод ажилтны хийж байгаа үйлдэл, шийдвэр бүр нь дээд тушаалтны зөвшөөрөл, хяналтаар дамждаг учир дээр байгаа хүн шууд хариуцлага хүлээдэг. Миний ажил дээр гэхэд л, дарга байх гэдэг үнэхээр хүсмээргүй бэрх ажил гэж санагдахаар байдаг юм. Наад захын жишээ, өдөрт зуу зуугаараа мэйлээр явагддаг өдөр тутмын ажил хэргийн яриа (компанийн доторх ч тэр, гаднах ч тэр). Нэг муу захын ажилтан надад л гэхэд өдөрт 50 орчим мэйл ирнэ, түүнд хариулах зэрэгт бас л 30 орчим юм болно. Чухал асуудал байх тусам мэйлийн "Cc"-д даргын хаягийг оруулах ёстой. Ганцхан би биш, манай тасгийн хэд бүгдээрээ. Cc-д оруулчихаар л тэр асуудалд дарга хариуцлага хүлээх ёстой болж байгаа юм. "Би мэдээгүй, өө тийм юм болсон юмуу?" гээд сууж байх эрхгүй. Бизнесийн ертөнц хатуу. Тасгийн дарга, менежер нарт бол өдөрт дунджаар 100-гаад мэйл ирдэг шиг байгаа юм, тоолж үзээгүй болохоор мэдэхгүй байна. Лав л хоёр өдөр амраад ирэхэд нь 200 гаран мэйл ирсэн байсан гэж байсан. Хэлтсийн дарга болонгуут өдөрт 200 болдог юмуу, 300 болдог юмуу мэдэхгүй. Ширээн дээр нь очоод гуравхан үг солих зуур ар араасаа мэйл орж ирж байгаа нь харагддаг юм. Хувийн баримт бичиг гаргуулах гэх мэт энгийн юман дээр хүртэл компанийн интра системээр дамжиж даргын зөвшөөрөл хэрэгтэй болно. Тэр бүгдийг нэгбүрчлэн шалгаж уншина. Дээрээс нь өдрийн ихэнх цагт хурлын төлөвлөгөө, аппоинтууд орсон байдаг. Тийм хүмүүстэй зэрэгцүүлээд өөрийгөө завгүй гэж хэлэхэд ч ичмээр. Тасаг хэлтсийн дарга тийм байгаа юм, CFO, COO, за тэгээд CEO (ерөнхий захирал) бол юу болдог болоо. Компанийн шинээр хэрэгжүүлэх төсөл, шинэ үйлчилгээ, бизнес, эсвэл ердөө ганц сарын компанит ажил, бусад олон асуудлууд бүгд тойрох хуудсаар дамжина, тэр бүхэн дамжиж ирэх учир хариуцлага хүлээнэ. Боловсон хүчний дарга боловсон хүчний байр сууриндаа, Санхүүгийн дарга (CFO) санхүү талаас нь, Хууль зүйн хэлтсийн дарга гэрээ маягт, corporate compliance, хууль эрх зүйн зөрчилгүй байх талаас нь хариуцлага хүлээж тойрох хуудасны системд зөвшөөрөл бичнэ. Нэг том хэрэг мандвал тэр талын хүн хариуцлага хүлээнэ. Тиймээс тэд үхэн хатан, ердийн ажилчдаас илүүтэй махаа баран ажиллаж байдаг. Ингэж тушаал дэвшснээс мөрөөрөө энгийн ажилтан байх нь аз жаргалтай, сэтгэл амар юм байна гэж бодохоор. Миний хамт ажиллагсад үнэхээр ч тэгж ярьдаг.

Тэгвэл Монгол дарга ямар аз жаргалтай вэ? Сайн сайхан бүхнийг өөртөө зүүгээд, муу юм болонгуут тухайн ажилтан буруутай. Ажлыг доодохууд нугалж өгнө, өөрөө бол семинар, айлчлал, хүлээн авалт. Дээр нь авилга гэдэг амтат бялуу.

Олон улсын шуудангаар иргэдийн үнэ цэнэтэй өч төчнөөн бичиг баримт алга болоход Монгол Шуудан компанийн захирал огцрохоо байг гэхэд ядаж нэг удаа албан ёсны уучлал гуйсан уу? "Би мэдэхгүй, тэнд ажиллаж байгаа хүмүүсийн ёс суртахууны асуудал" гэчихээд өөрөөсөө зайлуулна. Мэдэхгүй юм бол, хариуцлагын хүрээнд нь байхгүй юм бол дээр нь юу хийх гэж дарга сууж байгаа хэрэг вэ?

ЭМОС клуб анхны номоо Мөнхийн үсэг компаниар хэвлүүлсэн юм. Тэгэхэд захиалга өгсөн 1000 хувиас 50 ширхэг нь дутчихсан гэсэн. Энэ чинь дутуу байна гээд захирал дээр нь орсон чинь, үйлдвэрийн нэг дамжлага дээр ажилладаг Дулмаа нь ч юмуу, Должин нь ч юмуу нэг авгай дээр дагуулж очоод, "энэ хүний л гараар дамжсан байх ёстой, энэ хүнтэй л тооцоогоо бод" гээд сууж байсан гэсэн. Японд, ер нь ердийн бизнес хөгжсөн оронд бол компанийн дотор хэн яаж хариуцлага алдсан нь гаднах харилцагчид хамаагүй. Хэн нэгнийг зааж өгөөд "би мэдэхгүй, энэ хүнтэй тооцоогоо бод" гэвэл Япон компани дахиж тэр компанитай хэзээ ч харьцахгүй. Зуун хувь.
Тэгээд нөгөө Дулмаа, Должин авгай нь "яасныг би мэдэхгүй, намайг ойлго би олон хүүхэд шуухадтай" энэ тэр гэж өөдөөс нь баахан зовлон тоочихоор манай ЭМОС-ын хүн юу гэх вэ дээ. Ердийн бизнесийн харилцаанд бол гадны харилцагч, захиалга өгөгчтэй түүнтэй харилцах цонх болж байгаа хүн л бүх тооцоогоо бодож, аваа өгөөгөө шийддэг. Шат шатанд тухайн хүрээний дарга нар хариуцлага хүлээж, томоохон асуудал болоход гадны бүх ертөнцийн өмнө компанийг төлөөлж байгаа CEO, эсвэл Төлөөлөн удирдах зөвлөл тэр чигээрээ хариуцлага хүлээнэ.

Хувийн компани бол бас яахав гэхсэн, төрийн байгууллага, түмний татвар дээр сууж, түүний өмнө хариуцлага хүлээж байгаа засгийн хүмүүс бол бүр ч хүнд хариуцлагын байр сууринд байгаа улс. Японд яам тамгын газрын хэлтсийн дарга битгий хэл тасгийн дарга нь л гэхэд маш их шалгуур дамжсан чадварлаг хүн байх учир "Байгаль орчны яаманд тасгийн дарга" гэвэл ер нь л элит гэж сонсогдоно. Ажлын мэдлэг, арга чадварыг байя гэхэд ердөө боловсон хүнд байх ёстой ёс жудаг, соёлын түвшин нь ойлгомжтой. Юун хүний чих хазаад, танхайраад явж байх.

Монголд байгаа юм бүхнийг үгүйсгэж, эх орноо муулах хүсэл алга. Гэхдээ ганцхан энэ явдал л гэхэд, манай нийгэм ямар аймшигтай байгааг хангалттай харуулж байна. Залуус минь, ганц ганцаараа бол бид юуг ч өөрчилж чадахгүй, юунд ч хүрэхгүй. Японд Эдогийн үед ном солилцож уншдаг байсан хэсэг хүмүүс яваандаа эдийн засаг, бусад асуудалд бие биенээ дэмжиж татдаг хүчтэй сүлжээ болсон түүх байдаг. Зөв юм бодож, зүрх чинь халуунаар цохилж байгаа бол тийм санаа нэгт нөхдөөр хүрээлж одооноос бие биесийг түрэн дэмжицгээе.

Блогжиж буй Япон

2006-10-14T10:12:00.000+09:00

"Мэдээлэл холбооны цагаан бичигт"(1) дурдсанаар Японд 2005/03 байдлаар 8.6 сая блог нээгдээд байгаа аж. Энэ тоо яг энэ мөчид 10 сая давсан байгаа нь эргэлзээгүй. Текноратигийн судалгаагаар дэлхий дээр өнөөдөр 55 сая блог байгаа бөгөөд сүүлийн үед шинээр мэндэлж буй блог бүрийн 32% нь япон блог болох нь тодорхой болжээ. Япон блогжилтоороо дэлхийд топ раннер болов.

Блог олширно гэдэг бол тухайн хэл дээрх мэдээллийн сан төдий чинээ зузаарахын нэр. Өнөөдөр япончууд хүзүү хөшингүүт нэт дээр хайлт хийж байна, эксэл ашиглах заавар хайхад л өч төчнөөнөөр гараад ирнэ. Чухам мэдээллийн гээд байгаа энэ эринд хэн юугаараа баян байх вэ? Компьютерээр үү? Гар утас хэрэглэдэг тоогоор уу? Үгүй. Хариулт ойлгомжтой байхаа?

Япон блог загас мэт үржихэд миний бодлоор 2 шалтгаан байна.

Нэгдүгээрт, бродбанд дэд бүтцийн хөгжил. Америк, Англиас ойролцоогоор 50 дахин хурдан бөгөөд 50 дахин хямд холболтын дэд бүтэц Японд бүрджээ. Америкт очсон япончууд бродбанд орчинг нь голдог. Ундны ус, газ, цахилгаан, хурдны зам гэх мэт аль ч дэд бүтцээрээ Япон барууныхнаас илүү үнэтэй байсан бол 21-р зууны амин чухал инфра болсон интернэт холболтоор илт хямд, илэрхий давуу болжээ. Энэ тухай би дээхэн Маргаашийг өнгийж харахуй-даа бичсэн байгаа. Японы Тоёота машин америкийн Форд, Жи-Эмээс 50 дахин хурдан, 50 дахин хямд байсан бол юу болох вэ? Аливаа солилцоо, процесс 50 дахин хурдан байвал тэр орны хөгжлийг хэн гүйцэх вэ? Бродбанд инфра гэдэг хурдны зам шиг нүдэнд харагдаад байхгүй ч түүний үр дүн санаанд багтамгүй.

Хоёрдахь шалтгаан нь, япончуудын яс чанарт байдаг тэмдэглэл хөтлөх зуршил юм. Шиба Рёотароогийн зэрэг түүхэн роман уншиж байхад түүхийн тухайн нэг үйл явдлыг харсан, тэнд байсан хүмүүсийн 3-4ийн зэрэг өдрийн тэмдэглэл үлдсэн байх нь олон байдаг. Японы түүхчид бол азтай хүмүүс.

Нэг аялалын замд хоноглосон Youth Hostel-доо ажиглаж билээ. Тэнд буусан европ залуучууд хостелийн жижиг бааранд ууж, ярьж байсан бол япон залуучууд хажуугийнх нь тасалгаанд чимээгүйхэн өдрийн тэмдэглэл бичицгээж байж билээ. Бүр хэн нэгнээс тушаал авсан юм шиг. Монголд аялалаар явж байгаа япончуудыг хараарай, яаж ч ядарсан гэсэн орой нь тэмдэглэл хөтлөх цаг гаргаад байдаг улс. Тэд бас зураг авах дуртай. Бидний нэг хяламхийгээд л өнгөрөх мод навчны дор очоод хэдэн цагаар онилоод зогсоцгооно. Ер нь улирч буй өдөр бүрийг, агшин болгоныг бичиг үсэг, зураг сэлтэд үлдээх сонирхолтой улс шиг байгаа юм.

Ингэхэд сэтгүүлзүй буюу journalism гэдэг үгийн үндэст "jour" буюу "өдөр" гэсэн утга агуулагдсан байдаг. Тэгвэл өдрийн тэмдэглэл маягаар хөнгөн бичээд явдаг блог нь шинэ үеийн журнализм болж тодорч байгаад гайхах зүйл үгүй. Энгийн хүмүүс репорт хүргэгчид, түүнд анализ хийгчид, тоймлогчид болж байгаа нь яах аргагүй медиагийн дараагийн үе ирсний шинж тэмдэг. Хэдхэн сонин телевиз, сэтгүүлч, хөтлөгчид мэдээллийг бүрэн атгадаг, нийгмийн сэтгэхүйг жолооддог, жирийн нэг хүний үг ертөнцийн чихэнд хүрэх хүртэл асар хол, бартаа дамжлага ихтэй байсан тэр цаг үе өнгөрч байна. Үнэхээр чанартай мэдээлэл бол хормын зуурт дэлхий дахинд хүрэх боломжтой болно.

Үүний нэг том жишээ бол "Иргэн бүр сурвалжлагч" гэдгийг уриагаа болгосон Өү Май Ньюс юм. Энэ тухай өнгөрсөн 7 сард Солонгосын Oh My News дээрээ бичиж байсан билээ. Түүний туршлагаар бий болсон Японы Өү Май Ньюст анх үүсгэн байгуулагдах үе буюу энэ оны 8 сарын сүүлээр 1150 иргэн сурвалжлагч бүртгүүлсэн бол, ганцхан сарын дараа буюу 9 сарын сүүлээр гэхэд 2045 болж өсчээ(2). Энэ тоог 3 жилд 40000-д хүргэх зорилготой байгаа аж.

-------------------

(1) 情報白書

(2) Майничи сонин 2006/09/25

Savaagui week (2006.10.09)

2006-10-09T23:11:00.000+09:00

Санал хураалтын дүн
"Амжилтад хүрэх гал эрмэлзэл" номын хавтасны дизайнд нийт 145 санал хүлээж авлаа. Цаг сэтгэл гарган саналаа нэмэрлэж, комент үлдээсэн эрхэм андууддаа гүнээ талархаж байна. Ингээд "олонхийн" буюу 89 санал авсан улаан өнгийн хавтсаар хийхээр тогтов. (Дашрамд нэгдүгээр загвар 36, гуравдугаар загвар 20 санал авсан)

Өнгөрсөн хагас бүтэн сайнд ч номын засвар дээр сууж байлаа. Уул нь уржигдар эцсийн хавсралт зүүлт энэ тэрийг нь янзалж дуусаад багийн ахлагч бид хоёр утсаар "за одоо болсон байх, ингээд Монгол руу явуулах уу?" гэж ярьж байсан улс. Тэгтэл яг явуулах гэтэл бас л төвдсөнгүй, хоёулаа талаар нь хувааж эцсийн удаа 30-хан минут шалгаад явуулах юм болов. Тэгээд үзтэл бас л энд тэнд засмаар оргиод явчих нь тэр. Анх орчуулагч нар харилцан бие биенийхийгээ засч шалган, түүний дараа редакторын зөвлөл 2, 3 дамжиж хянаад, эцэст нь Монгол руу ч явуулж сэтгүүлч хүнд уншуулах зэргээр давхар давхар хянасан юмсан. Гайгүй сайн болчихлоо гэж санаа амарсан байтал, хэд хоног цааш нь тавьж байгаад дахиад харахад бас өөр харагддаг байна. Ингээд энэ хагас бүтэн сайнд төлөвлөж байсан бусад ажлаа цуцлаад засварт анхаарлаа төвлөрүүлэв. Харин одоо санаа амраад сууж байна, сэтгэлд дутуу юм үлдэх дэмий байдаг хойно. Ном орчуулна гэдэг ... амаргүй эд юмаа. Найруулга нь нэг мэдэхэд таг түг хийгээд модон болоод явчихдаг, бас философилог яриа гарч ирэнгүүт монгол үг илт дутагддаж хамаг үсээ зулгаадаг. Гэхдээ яахав, засах явцад өнгө ороод илүү гоё болоод байгаа өгүүлбэрүүдийг харж нэг урамшина.

Уншсан ном
1) Д.Баярхүү (ред.) Бидний араншин - Гурван монгол зодолдоно. 2005, Монсудар хэвлэлийн газар.
Баабар, Баярхүү, Цогтсайхан зэрэг архаг нийтлэлчдээс эхлээд Батчулуун, Тэмүүжин, Эрдэмбилэг гэсэн залуу бичигчдийн ойрын нэг хоёр жилд бичсэн час хийсэн нийтлэл бүтээлүүдийг эмхтгэжээ. Уншихаар монголоо баахан шүүмжилсэн юм шиг санагдаж магадгүй. Гэхдээ зүгээр, залуу хүн өөрийн гэсэн нүдтэй болохын тулд нийгмийг шоолж шүүмжилсэн юм сайн уншиж, тархиа зөөллөж байх тустай. Уншихыг хүчлэн байж зөвлөе! Б. Батчулууны хоёр нийтлэл, Баабарын "Сэтгэхүйн хөх толбо" зэрэг чанга байсан, ер нь энэ нь илүү гэхэд хэцүү юм, аль нь ч гэсэн санаа өгөх, дотроос хатгах бүтээлүүд байна. Л.Мөнхбаясгалангийн "Би тангараг өргөмөөргүй байна" дээр "хүн зөвхөн өөрийнхөө төлөө ажилладаг, ажиллах ёстой юм" гэж сонсогдохоор хэсэг байв. Миний хувьд санал нийлдэггүй үзэл байгаа юм. Иймэрхүү Либертариан маягийн өнгө аяс зарим нийтлэл дээр мэдрэгдэнэ. Туйлширсан либертарианизмыг бол би үгүйсгэдэг, тодорхой хэмжээнд, хүмүүст санаа өгөх хэмжээнд бол болж л байна.

2) Сано Шин-ичи, Шибусава овгийн гурван үе.(佐野真一『渋沢家三代』、文春新書)
Миний Шибусава өвчлөл энэ номоор нэг хэсэгтээ завсарлах нь байна. Шибусава Эй-ичигийн буцалсан амьдрал үйлсээс эхлээд түүний хүү Шибусава Токүжигийн гунигтай чимээгүй он жилүүд, ач хүү Шибусава Кэйзоогийн (Сангийн сайд хүртэл дэвшсэн) мөн намтар хүртэл энэ номонд багтжээ. Ийм нэг гэр бүл байж дээ гэхээр байдаг л нэг ном байна.

Passion - Аль дизайныг сонгох вэ?

2006-09-29T22:40:00.000+09:00

Саналаа ирүүлж байгаа та бүхэнд гүн талархал илэрхийлье.

Цахимөртөөний мэйл листэд "номын зохиогч биш байж, орчуулсан байгууллагын нэрийг авторын доор хамт тавьсан нь ёс суртахуунгүй хэрэг, сүүлийн үед ингэж co-author болж харагдах гэсэн оролдлого ихсэж байгаа юм биш үү" гэсэн шүүмжлэл гарчээ. Хүмүүст буруу ойлголт төрүүлсэнд хүлцэл өчөөд бяцхан тайлбар өгөх нь зүйтэй гэж үзлээ. Японд орчуулгын номын хавтсан дээр зохиолчийн нэрийн яг доор нь ардаа хаалтанд 訳（орчуулагч) гэсэн бичигтэйгээр орчуулагчийн нэр тавигддаг. Co-author болж харагдах гэсэн тийм өчүүхэн санаа хаанаас байх билээ. Энэ загварыг хийсэн хүн монголоор "орчуулагч" гэдгийг юу гэдгийг мэдэхгүй учир түр ингэж тавьсан гэж байсан. Мөн эдгээр загварт ЭМОС гэдэг нэр 2 удаа орсон нь нэг нь орчуулагчийн хувьд, нөгөө нь ЭМОС-ын лого орно гэдэг утгаар түр оруулсан байгаа. Яг хэвлэхдээ бол ямар үг, ямар нэрээр тавих вэ гэдгийг тусад нь шийднэ, ийм олон ЭМОС нэг дор тавихгүй. Энэ удаад зөвхөн ерөнхий дизайн дээр санал цуглуулж байгаа. (2006/10/3-нд нэмэв.)

----------

ЭМОС клуб "Амжилтад хүрэх гал эрмэлзэл- Passion" номын орчуулгыг энэ 10 сард багтааж худалдаанд гаргах гэж байгаа билээ. Бидэнд хавтасны дизайн дээр 3 санал байгаа юм. Аль дизайнаар нь хэвлэвэл дээр вэ, та саналаа нэмэрлэнэ үү? Блогны баруун цэсэнд санал хураалтын төхөөрөмж тавьсан. ЗУРAГ ДЭЭР ДАРВАЛ ТОМОРНО.

　1　　　2

　3

Киотогийн серамикийн компанийг дэлхийн хэмжээний групп болгон томруулж, шинэ бизнест ээлж дараалан түрж орсон алдарт бизнесмэн Инамори Казүогийн бүтээл. Бизнест ч тэр, хувийн амьдралд ч тэр, амжилт олох найдвартай арга зам юу вэ? "Хүний ёсыг баримталж, хэзээд зөвийг эрхэмлэхийг" компани байгуулах үеэсээ гол зарчим болгосон түүний амьдралын философи, алтан туршлага. Байгуулсан KDDI групп нь Мобикомын хөрөнгө оруулагч бөгөөд энэ утгаараа Монголын мэдээлэл холбооны хөгжилд ч онцгой хувь нэмэр оруулсаар ирлээ. Шинэ үеийн монголчууд, шинэ цагийн бизнесмэнүүдийг урмаар тэтгэж, олноор дагуулах болтугай!

ЭМОС клубын вэбсайт: http://www.emongol.net/emos/

----------

Зохиогчийн нэр зөвөөрөө бол "Инамори". Энд байгаа загварууд дээр алдаад "Инамомри" гэчихсэн байгаа. Жинхэнэ хэвлэлтэн дээрээ бол засна. Кирилл фонтгүй Фотошоп дээр хийлгүүлж байгаа болохоор жинхэнэ биш ноорог дээр байн байн засвар хийлгэхийг яарсангүй (бас л 2006/10/3-нд нэмэв.)

Мэйл бичихэд

2006-09-28T07:17:00.000+09:00

Японд ирээд тун удаагүй байгаа нэг оюутан зарим нэг зүйлийг асуусан мэйл надад ирүүлэв. Тэгээд унштал мэйл нь: "sain u. Bi ter bna. Ter gedeg university.d srj bna. (tovchlov) mgl ruu message yavuulahad yaaj yahuuldgiig meddeg bol helj uguurei. Uur shine irsen yuugaa ch medehgui hund zuvluchihmuur zuil baival helj tyslana uu." гэх маягийн бичлэгтэй байлаа.

Танихгүй хүнд анх удаа бичиж байгаа, тэгэх тэгэхдээ зүгээр мэйл биш дотроо гуйлт хүсэлттэй мэйл гэхэд арай л бодолтой бичих хэрэгтэй байсан мэт. Мэйлнээс нүүр царай, байр байдал харагдахгүй болохоор унших хүн зөвхөн бичигнээс нь л тухайн хүнийг дүгнэхээс өөр аргагүй. Хэр зэрэг чин сэтгэлээс бичсэн байна, хэр зэрэг нямбай бичиж хандсан хүнээ хүндэтгэсэн байна, найруулгын болоод зөв бичгийн алдаа ямар вэ зэргээс тэр хүний боловсролын болоод хүмүүжлийн түвшин нэлээд танигддаг. Зөв бичгийн дүрэм баримтлах, хэрэв хүсэлт гаргасан бол "цагийг тань алдуулж байгаадаа уучлал хүсье" гэх мэтээр цаад хүнээ бодсон үг оруулах гэх зэрэг нь жижиг мэт боловч тухайн хүний сэтгэлгээ, соёлыг үзүүлэх зүйлүүд. Мэдээж хэд хэдэн удаа харилцаад, дотно болоод ирсэн хойно Hi, OK, чи би, сн уу бна уу, түүк таак болно оо, чөлөөтэй.

Өмнө ч гэсэн ийм мэйлтэй хэд хэд тохиолдож байсан болохоор зарим нэгэнд санаа өгөх үүднээс бичлээ.

Тайваньд аялсан тэмдэглэл No.2

2006-09-24T22:41:00.000+09:00

Аян замын тэмдэглэлийнхээ үргэлжлэлийг сонирхуулъя. Энэ удаад White Ladder фото зургийн студид очсон тухай, "2.28 хэргийн" түүхэн музей, түүний далимд Тайванийн түүхийн тухай бичсэн. Тайвань нь дайны дараах Гоминдан дарангуйлалын тогтолцооноос саяхан буюу 1987 онд ангижирч, орчин үеийн ардчилсан орон болох замд эргэлт буцалтгүй шулуудсан байгаа. 2004 онд Монгол улсын тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрсөн зэргийг энд бичлээ. Дэлгэрэнгүйгээр: Аяны тэмдэглэл №2

Blogweek, Bookweek (2006/09/24)

2006-09-24T22:11:00.000+09:00

Блогоор сонин юутай?
Бат-Отгон гэж Солонгост сурдаг залуугийн "Нано, нано бvх юм нано" тун их сэтгэл гаргаж бичсэн, шинжлэх ухааны шинэ мэдээлэлтэй бичлэг байна. Би өөрөө байгалийн шинжлэх ухаанд паг хүн л дээ, гэхдээ хааяа шинэ мэдээллээр толгойгоо цэнэглэхийг (шүүрхий шанага шиг эд) бодож явдаг.
Зоригт зун нутаг яваад блогоо шинэчлэхгүй байсан, нэг амьсгаагаар хоёр бичлэг нэмжээ. Монголд байсан тэмдэглэл, бас Окинавагаар аялсан Аяны хууч. Тойрог сангийнхаа үйл ажиллагааны хүрээнд залуусын дунд арга хэмжээ зохиох гэх мэтээр ажил амжуулаад ирсэн байна.
Гобигийн блог дээрээс Нийтээрээ хайх нь бичлэгийг уншлаа. Хүмүүст бас уншихыг зөвлөх байна. Магадгүй зарим үед мэргэжлийн ч юм шиг сайн ойлгохооргүй үг хэллэг гарна. Гэхдээ л хичээгээд уншаад байх хэрэгтэй. IT literacy-гаа ахиулж, цаг үетэй хослуулж явахгүй бол болохгүй. Одоо үед А, Бэ гэж уншихыг бичиг үсэгт тайлагдсан гэж хэлэхгүй, орчин үеийн үг хэллэгүүдийг хэр сайн мэдэж, зөв ашиглаж байна гэдгээс тэр хүний боловсролын түвшин шууд харагдана, ажил хэрэг бүтэх, найз нөхөдтэй болох зэрэгт гарцаагүй чухал нөлөөтэй. Digital divide гэж байдаг. Энэ нь интернэт болон компьютер сайн хэрэглэдэг, наад захын түлхүүр үг зэргийг мэддэг хүмүүс болон тийм биш хүмүүс хоёрын хооронд улам бүр зааг гарч, тэр нь сүүлдээ орлого, амьжиргааны түвшиний ялгаа болон тодорч байгааг илэрхийлдэг үг. Тэгэхээр бид өөрсдөө тийм байдалд орохгүй байхын тулд үгүй ядаж Гобигийн ч юмуу, энэ чиглэлээр бусдадаа хамгийн шинэ сониноос дуулгаж байгаа хүмүүсээсээ юм сонсч байх хэрэгтэй юм.

Уншсан ном
Шиба Рёотароогийн "Даваан дээрх үүл"-ийн 1-р ботийг уншив. Гайхалтай ном байна. Дээр уншсан "Хорвоогийн өдрүүд"-тэй зэрэгцээд миний уншсан Шиба саны номнууд дотор хамгийн дуртай ном болох нээ (дөнгөж 1-р ботийг уншсан боловч). Агуулга нь 1905 оны Орос-Японы дайнд гавьяа байгуулсан Иёо Мацүяма аймгаас (одоогийн Эхимэ муж) гаралтай ах дүү хоёр Акияма ба тэдний найз нэрт шүлэгч Масаока Шики нарын тухай. Ах нь морьт цэргийн жанжин, дүү нь тэнгисийн флотын ерөнхий стратегич (японоороо бол 参謀 юм, үүнийг монгол хэлэнд юу гэж хэлдэг юм болоо?). Аль алиных нь өвөрмөц зан характер, үзэл санаа зэрэг нь хүнд санаа өгөх, залуу хүнд зориг хайрлахуйц ном юм.

(司馬遼太郎『坂の上の雲』、文春文庫)

Сайн єдрєєр монголчуудтайгаа

2006-09-24T21:14:00.000+09:00

Өчигдөр Токиод байдаг монгол хоолны зоогой "Mongol town"-д(*1) очиж үзлээ. Амттай монгол хоол, халуун нөхөрсөг уур амьсгал дунд сайхан байв. Сумочид, мөн оюутан залуус ч үзэгдэнэ. Уг зоогойг ажиллуулдаг Өлзий эгчтэй анх удаа нүүр тулж уулзав. Энэ хүн Монголын Худалдаа аж үйлдвэрийн танхимын шугамаар Япон-Монголын бизнесийн гүүр болох тал дээр олон ажил, арга хэмжээ зохиож ирсэн, бидний хүндэлж үлгэр жишээ авууштай хүмүүсийн нэг. Монголын хувийн секторын хөгжлийн тухай Японд гарсан нэг номон дээр гарсан зэргээр нь энэ хүний тухай анх мэдэж байсан санагдана. Бид хоёрын яриа Японд байгаа монголчуудын дунд хоорондоо хамтрах, бие биенээ дэмжих сүлжээ дутагдаж ирсэн тухай, юм хийх ямар боломж байгаа тухай зэрэг сэдвээр өрнөв. Өвөр монголчууд гэхэд бүр нэтвөрк нь айхтар хөгжчихсөн, дөнгөж ирсэн оюутнуудаа дэмждэг, төгсөөд ажил хайхад нь мэдээллээр тусалдаг, тэр ч байтугай дундаа тэтгэлгийн сантай, хувиар сурч байгаа оюутнууддаа зээл олгодог гэх мэтийг ярьж байлаа.

(Музей дотор)

Өнөөдөр Шибусава Эйичигийн музейг (*2) үзлээ. Монголын хөөрхөн охид, сайхан залуус цуглажээ (өөрийгөө хавчуулаад гэж). Ихэнхтэй нь анх удаа уулзсан. Үзэж дуусаад цугтаа хоолонд орж хөгжилтэй байлаа.

(*1) Mongol town зоогой
Хаяг: 3-7-2 Higashi Kanda, Chiyoda-ku
Утас: 03-3863-4441
Очих: JR Asakusabashi өртөөнөөс алхаад 2 мин.

(*2) Шибусава Эй-ичигийн музей
Байршил болоод очих арга: Энд товшино уу.

Blogweek, Bookweek (2006/09/17)

2006-09-17T22:58:00.000+09:00

You Tube дээр Айс Топын "Саак" нэртэй дуу тавигджээ. Өнөөдөр бараг хорин удаа сонсов. Дахилтан дээрх гоцлол дуучин нь ямар өвөрмөц хоолой гаргаж байна аа, барууны дуунуудад иймэрхүү хоолой сонсогдож байдаг, монгол хүнээс ийм хоолой гарна гэдэг нэг л шинэ. Намайг Монголд байхад мэндлээгүй байсан "саак" гэж үг одоо залуусыг байлдан дагуулжээ. Би ч өөрийн мэдэлгүй дуунд чирэгдээд "саак, саак" гэж үглэж гарав. Одоо бодоход дунд сургуульд байсан үеийн нэг аз жаргал маань дуу хөгжим байжээ. Орой байрныхантайгаа гитардаад л, Битлзээс авахуулаад Roxette, Cranberries гээд тэр үед сэтгэл хөгжөөх дуу ямар олон бөгөөд дуусашгүй байв! Гэртээ кабелийн телевиз тавиулахын тулд ээж аавыг ятгаж, янзгүй болохоор нь өөрөө мөнгө олж залгуулаад MTV сонсч байлаа. Бараг MTV үзэхийн тулд халаасан дахь хэдэн бороосоо илүүчлэн сарын хураамж төлдөг байв. 90-ээд оны MTV найзуудтай минь хамт намайг солиоруулж, бас амьдруулж байлаа.

Үзсэн блог, нийтлэл:
Отгонпүрэв гэж залуугийн блогийг олж уншлаа. Түүний бичсэн зүйлүүдийг уншаарай, жишээ нь 21 нас нэртэй бичлэг нь дажгүй, мэдээж бусад нь ч гэсэн. Бас тэнэж яваад Баянзулын блогийг олж баярлах гайхах зэрэгцэв, олон жил дуугийн нь сонссонгүй, дүрийг нь харсангүй. Шууд л блог листдээ нэмлээ. Ажилдаа дуртай, хийж бүтээж яваа найздаа сайн сайхныг хүсье. Ер нь IT талын олон залуус блог бичиж байна, эд нар монголын дараа үеийнхэн гэдэг эргэлзээгүй. Зүгээр нэг "дараа үеийнхэн" биш, монголыг авч явах, маш хүчтэй нөлөөлөх хүмүүс гэдэг утгаар. Зөв бодолтой, бүтээлч хүмүүс хоорондоо уулзаж танилцаж, магадгүй нэтвөрк бүлэглэл үүсгэхийг би зөв гэж боддог. Харин ирээдүйн өндөр тайзан дээр гарсан хойноо, өөрийгөө биш, улс нийгмээ гэсэн сэтгэлээ бүү алдаарай залуус минь.
Наранбаяр Гадаад дахь монголчуудын эрх ашиг-т суурийн телефоны үнэ нэмэгдсэн тухай сонины мэдээн дээр тулгуурлаж бичжээ. Даян дэлхий мэдээлэл холбооны технологид дээд зэргээр анхаарч бодлого үүнд бүрэн чиглэж байтал Монголын хувьд харин эсрэг. Наранбаярын ёжилсноор "ухрах араандаа залгах" нь тэрээ.
Түүний Азтай улсууд бичлэг бүр чанга. Хөгжингүй орны төрийн түшээд хэвлэл мэдээллийн байнгын хяналтын дор байдаг зовлонтой амьтас юм, харин манайд эсрэгээр магтуулах нь олон, юун хянагдах манатай, азтай улс түмний дээр тарвалзана. Ингэхэд сүүлийн үед блог бичигчид Сонин.мн гэх мэт Монголоос ирж буй мэдээлэлд анализ тавьж үзгээ хурцлах хандлагатай байх шиг. Энэ бол яах аргагүй нийтийн хандлага бөгөөд, дэлхий дээр мэдиагийн шинэ төрөл болохын хувьд блогийн гүйцэтгэж байгаа нэг гол үүрэг мөн. Newsweek сэтгүүлийн 2006.03.15-ны дугаарт "Сонинг блог багалзуурдах уу?" нэртэй тусгай нийтлэлд TV Newser нэрт блогийн тухай бичсэн байв. Телевизийн нэвтрүүлэг, мэдээнд өдөр тутам дүгнэлт шинжилгээ өгдөг уг блог дэндүү мэргэжлийн, чадварлаг байсанд хүмүүс эзэн нь хэн болохыг хайж олонд танигдсан нэртэй сэтгүүлч, эсвэл мэдээллийн талын хүн байгаа даа гэж тааварлацгааж байж. Гэтэл тэр нь 18-хан настай оюутан байсан гэж байгаа. Лавшруулахад уг тусгайтлалд, "сонин сэтгүүлийн үүрэг өнөөдрийг хүртэл үйл явдлын мэдээг шууд дамжуулахаас гадна шалгарсан сэтгүүлч, редактор тоймчдын дүгнэлтийг хүмүүст бэлэн хүргэхэд байлаа, тэгвэл одоо хүмүүс сонингийн тоймноос илүү тухайн мэдээний талаар хүмүүс блогт юу гэж байгааг сонирхдог болж. Гэхдээ эгэл жирийн блогчид, хувь хүмүүс Иракт байрлаж репорт явуулаад байж чадахгүй, тиймээс иймэрхүү хөрөнгө капитал, тоног төхөөрөмж хэрэгтэй зүйлд одооны мэдээллийн агентлагууд үүргээ гүйцэтгэсээр байх бизээ" гэж бичсэн байж билээ.
Үнэндээ мэдээг хамгийн хурдан авахад Яхүү, Гүүгл, харин анализ дүгнэлт уншихад Блог хангалттай гэх хүмүүс олширчээ. Юун өнөөдрийн мэдээг уншихын тулд маргааш өглөөний сонинг хүлээх манатай. Яхүү дээр цаг тутамд хамгийн шинэ мэдээ орж ирж байгаа цагт.
Blogweek, bookweek дээр би аль болох монгол блогуудаас танилцуулах бодолтой байдаг (дэмжих, олшруулах үүднээс), харин сонин.мн дээр гарсан Баабарын "Хөгжил дэвшил рүү явж байгаа юм бүхэн миний шүтээн" тун сайхан ярилцлага байна лээ. Зарим хүмүүс ном орчуулах гэж алж хаяж байгаа тухай "тэр номыг тэгж оршуулжээ" гэж ч билүү ёжилсон байсныг уншаад баахан инээв. Уншсан хүн олон байгаа байх, арайхан завдаагүй хүнд уншихыг зөвлөе.

Уншсан ном
Шибусава Эй-ичи "Цэц ба сампин". Шибусава саны энд тэнд уншсан лекцийн цуглуулга юм билээ. Бараг сар гаран дамжуулж уншсаар (би нэг дор хэд хэдэн ном зэрэг уншдаг зантай) өнөөдөр л "Үнэ 7 төг 20 мөнгө" гэдэгт нь хүрэв. Сонирхол татах хэсгүүд олон байлаа, жишээ нь "Сампин ба эрх мэдэл" бүлэгт "Христ, Күнз, бурхан Буддагийн аль нь ч хүндэлж бишрэхээр түүхийн бүтээлүүд гэхдээ би тэр дундаас Күнзэд илүүтэй итгэж, илүүтэй хүндэтгэдэг юм. Миний итгэлийг зузааруулдаг нэг учир шалтгаан бол Христ дээр ч, Будда дээр ч олон ид шидийн хүчний тухай гардаг. Харин Күнзийн тухай түүх намтар, номлол сударлалд тийм зүйл, элдэв чимэг огт байдаггүй нь миний сэтгэлийг татдаг" гэсэн байсан. Бас л сонирхолтой дүгнэлт. Энэ номын "Өөрөө савхаа барьж ав" бүлгийг бол тэр чигээр нь орчуулж тавимаар юм билээ. (Номын нэр японоор 渋沢栄一『論語と算盤』、国書刊行会)

Тайваньд аялсан тэмдэглэл No.1

2006-09-10T23:27:00.000+09:00

Өнгөрсөн 7 хоногт ээлжийн амралтаа авч Тайваниар аялаад ирэв. Энэ хугацаанд блог шалгасангүй, ном ч уншиж завдсангүй, харин Тайваньд үзэж харсан аяны сониноос хуваалцахаар шийдлээ. Товчдоо энэ орон үнэхээр их таалагдлаа. Гэмт хэрэг бага, амар жимэр бөгөөд хүмүүсийнх нь нүдэнд бухимдал уур уцаар үл үзэгдэх ба нүд дүүрэн инээсэн сайхан зантай юм. Тайланд юмуу Итали гэх мэт оронд байдаг гадаадын жуулчдыг юм мэдэхгүй болохоор нь хуурах, мөнгө салгах гэсэн зүйл таарахгүй учир их л сэтгэл тайван аялав. Явахын өмнө вэбсайтууд дээр судалж үзэхэд такси нь яг метрээрээ мөнгөө авдаг учир сэтгэл зовохгүй байж болно гэсэн байлаа. Аялалын хөтөч-номон (guidebook) дээр ч гэсэн Тайвань хүмүүсийн зан чанарыг "маш хөдөлмөрч, номонд шамдуу, шулуухан зантайн дээр бие даасан сэтгэлгээтэй. Ажилчид нь компанийн захирал болох мөрөөдөл тээн ажиллах зэргээр маш өөдрөг үзэлтэй, гадаадын жуулчдад чин сэтгэлээсээ сайхан ханддаг" гэх мэтээр их магтаж бичсэн байхыг уншаад өөрийн эрхгүй "ямар атаархмаар орон бэ?" гэж уулга алдаад эхнэртээ шоолуулж билээ.
Түүх нь ч маш сонин. Голланд, Мин улс, Манж Чин улсын захиргаанд ээлж дараалан байж байгаад, 50 жил Японы колони болж, дайны дараа Чан Кай Шекийн гоминдан намын тоталитар дэглэмийн дор Бүгд Найрамдах Хятад улс (Republic of China) нэртэйгээр өөрийгөө зарлаж, 1980-аад оны сүүлээс ардчилагдаж орчин үеийн иргэншсэн ардчилсан орон болсон түүхтэй. 20 гаруй сая хүн амтай, нийслэл Тайпэй нь 2.7 сая оршин суугчтай. Азийн 4 барын нэг болж үсрэнгүй хөгжиж ирсэн бөгөөд электроник, тэр дундаа хагас дамжуулагч, шингэн кристал гэх мэт үйлдвэрлэлээр дэлхийд толгой цохидог. Монгол улс хэдийгээр дипломат харилцаагүй, өөрөөр хэлбэл Тайванийн тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрөөгүй боловч сүүлийн жилүүдэд хоёр талын хамтын ажиллагаа идэвхжиж, 2003 оноос Худалдаа соёл хариуцсан төлөөлөгчийн газраа байгуулсан. Ер нь БНХАУ-ын дарамтаас болж арлын голцуу 27 жижиг орныг эс тооцвол дэлхийн ихэнх улс Бүгд Найрамдах Хятад Улс буюу Тайванийг хүлээн зөвшөөрөөгүй байгаа.

Аяны сонингоо цуврал болгож бичих санаатай. Ирэх долоо хоногоос эхлүүлнэ дээ.

Зураг дээрх нь Тайпэй хот дахь дэлхийн хамгийн өндөр байшин, "101 барилга"

Blogweek, Bookweek (2006/09/03)

2006-09-03T09:02:00.000+09:00

Үзсэн блог, нийтлэл:
- Ганбаатар "Нострадамус". Мэдээллийн технологи ирээдүйд яаж хөгжих талаар тун сонирхолтойгоор зөгнөж бичжээ. Технологийн хөгжил хэн ч таахын аргагүй урагшилж байгаа учир ийм зөгнөл таарах нь хэцүү. Хэдий тийм ч, ирээдүйг сайн зөгнөхийн тулд өнгөрсөн ба одоог сайн мэдэх, үйл явдлуудын зүй тогтлыг тайлах, сайн анализ хийх чадвар хэрэгтэй. Тэр утгаар уншсан хүнд ихийг өгөх бичлэг болсон байна.
- Ганбат "Үнэтэй боловсрол". Хичээлийн шинэ жил эхлэхийн өмнөхөн сургуулиуд төлбөрөө нэмэв. Энэ талаар Ганбат: "Боловсрол үнэтэй байх ёстой гэж би хувьдаа боддог юм. Үнэтэй байж гэмээнэ сурч байгаа нөхдүүд хаана байгаагаа, яах гэж сурч байгаагаа мэдэрнэ. Угаас үнэгүй юм хүндгүй гэж хүмүүс ярьдаг... ...Үнэндээ оюутнуудын тэн хагас нь хичээл номноос илүү хөөстэй шар усаа уугаад, гашуун утаагаа баагиулаад гэр сургууль баар гурвын хооронд сажлаад байхыг дээр гэж үздэг гэвэл хилсдэхгүй..." гэх зэргээр бичжээ.
- Дөлгөөн "Бид Ладенүүд ба даяаршил". Хэрээс хэтэрсэн "зэрлэг" үндсэрхэг үзэлтэй, өөрсдөө ямар ч чадваргүй, амьдралаа авч явах арчаагүй хэр нь гадныхныг үзэн ядсан хүмүүсийг тэрээр "монголын Бин Ладенүүд" гэж нэрлээд, "...сэтгэлгээнийхээ хоцрогдлоос бага ч болов ангижирч, эртхэн шиг террор биш ашиг хөөж эхэлбэл сайнсан..." гэх зэргээр бичиж.
-За тэгээд Наранбаяр "Грек Ромоос орчин үеийг харах нь"-ы үргэлжлэл дээр Фемистокл хувь заяаны эрхээр дайсны улс Персэд амьдарч, эцэстээ амиа хорлосныг мэдэж, Хишгээгийн "Гала, Гантулгад дуртай, тэгээд юу гэж?" дээрээс хүний дур сонирхолыг ийм тийм гэж хэлэх нээрээ л олигтой зүйл биш шүү ухааны юм бодож байлаа.

Уншсан ном:
Японд өнгөрсөн 5 сараас шинэ "Компанийн тухай хууль" хэрэгжиж эхэлсэн байгаа. Энэ хууль яагаад энэ цаг үед төрж гарав, ямар өөрчлөлтүүд оров гэх зэргийг сонирхож байсан учир Канда Хидэки "Компанийн тухай хуулийн үндэс" (*1) (Иванами шиншо хэвлэл) -ийг уншив. Шинэ хуулийн агуулгыг товч танилцуулахад,
- "Хязгаарлагдмал хариуцлагатай компани" буюу японоор юүгэн гайша-г үгүй хийж, тэдгээрийг "хувьцаат компани" болгосон (өнөөдрийг хүртэл ХХК байсан компани бол өөрсдөө хүсвэл хуучин статусаа хадгалж болно)
- Хувьцаат компани байгуулахад шаардлагатай байсан дүрмийн сангийн доод хэмжээг байхгүй болгосон. Өөрөөр хэлбэл дуртай хүн 1 иенээр ч хамаагүй компани байгуулж чадна.
- Худалдааны хууль (商法) дээрх холбох үгнүүд катагана байсныг бүгдийг хирагана болгож, энгийн хүн уншихад хялбар болгосон.
- Компанийг шууд хянаж контролдох, хязгаарлах аргаас татгалзаж, аль болох олон сонголттой, чөлөөтэй байлгах замд шулууджээ. Энэ нь "компани дүрмээрээ өөрийгөө хянах" （定款自治） гэдэг үгээр илэрхийлэгдэж байна.
- Ер нь 1990-ээд оноос хойш бабл эдийн засгийн нуралт, зах зээлийн глобалчлал, мэдээлэл холбооны хөгжил зэрэгтэй уялдаад худалдааны хуульд ар араасаа олон тасархай нэмэлт өөрчлөлт орж байсан учир энэ удаад бүгдийг нь нэгтгэн эмхэлсэн байна.
- Чиг хандлагын хувьд жижиг дунд компанид үзүүлэх хяналтын дарамтыг аль болох үгүй хийжээ.
- Сүүлийн жилүүдэд Японд эсрэгцсэн M&A-үүд (нэг компани нөгөөгөө худалдаж авах нь M&amp;A боловч, худалдаж авахуулсан тал нь хүлээн зөвшөөрөөгүй тохиолдолд эсрэгцсэн M&A болно) гарч шуугиан тарьсан билээ. Жишээ нь Лайвдоор өнгөрсөн жил Nippon Broadcasting System Inc,-ийн хувьцааг бөөнөөр худалдан авч гэнэт эзэн нь болсон гэх мэт. Үүнд зохицуулалт хийх үүднээс аливаа компани эсрэгцсэн худалдан авалтаас (敵対的買収) биеэ хамгаалах боломжийг олгосон байна.
- LLC, LLP зэрэг аж ахуйн нэгжийн шинэ бүтэц хэлбэрийг хуульчилсан. Энэ талаар би нэлээд сонирхож байсан боловч энэ номон дээр бараг дурдагдсангүй.
Шинэ хууль гарсантай холбогдоод номын дэлгүүрээр дүүрэн иймэрхүү ном өрөөстэй байна, дараа дахиад ганц хоёрыг уншиж үзэх санаатай.
--------------------------------
(*1) 神田秀樹『会社法入門』、岩波新書、(ｃ)2006

Боолчлолын эсрэг зогссон анхны сонин

2006-09-02T09:57:00.000+09:00

Нийгэмд томоохон өөрчлөлт гаргахад урт хугацааны тасралтгүй хүчин зүтгэл хэрэгтэй. Ганц хавар бослого хөдөлгөөн гаргаад, Засгийн газрыг огцруулаад цэнгэлийн манлайг олчихно гэж байхгүй. Таван жил, магадгүй арван жилийн уйгагүй тэмцэл шаардагдана. Гэхдээ ингэж зугуухан хуримтлагдсан энерги, цаг нь болж ил гарах үедээ маш богино хугацаанд бүхнийг орвонгоор нь эргүүлж хаядаг билээ. Санаанд яагаад ч багтаагүй зүйлс биелж, хэзээ ч өөрчлөгдөшгүй мэт хөндөлссөн хана нурдаг. (Үүнтэй төстэй зүйлийг миний нэлээд дээр бичсэн "Нэг л агшинд"-аас уншиж болно）.

Жишээ нь боолын ёсыг усгтах нийгмийн том операци гэхэд Америкийн Иргэний дайнд Умардынхан ялах хүртэл (1865 он) хамгийн багаар бодоход 30 гаран жил зарцуулагдсан байна. 17-р зууны Америкт боолын ёс гэдэг ид хүчтэй, хэзээ ч устгагдахааргүй бат бөх систем байв. Боолчлол нь нийгмийн тогтсон норм бөгөөд мэдээжийн зүйл байлаа. Үүнтэй тэмцье гэж яривал хүн гайхаж харна. Сармагчинг хүн болгоно гэнээ!?

Гэвч.....Зугуухан боловч тэмцэл эхэлжээ. Хорвоод шударга үнэн хаа нэгтээ байх ёстой, тэр заавал ялах ёстой гэсэн итгэл найдвар, миссиондоо хөтлөгдсөн хүмүүс... 1831 онд Гарриссон (W.L.Garrisson) гэдэг залуу "Чөлөөлөгч" нэртэй сонин гаргасан нь боолын ёсыг устгах хамгийн анхны бодитой хөдөлгөөний нэг байсан гэдэг. Анхан үед хэн ч тоож уншдаггүй сонин байж. Гэвч аажим аажмаар шинэ цаг үеийн тэрхүү шинэ дуу хоолойг хүмүүс анхаарал тавин сонсч эхэлсэн байна. Гарриссон нөхдийн хамт дарамт, айлган сүрдүүлэлт дунд ч эргэлт буцалтгүй тэмцсээр байв. Үнэндээ боолчлолыг устгах санаа нь тухайн үеийн цагаан арьстнууд, газрын эздийн хувьд хоолыг нь булааж хоолойг нь огтлохтой адил дайсагнал байсан хэрэг.

Цаг хугацаа өнгөрөх тусам уг сонин хүмүүсийн сонирхон уншдаг, нийгэмд хүчтэй нөлөө үзүүлдэг сонин болж ирэв. Мөн аажмаар Нью-Йорк Трибун гэх мэт бусад томоохон сонингууд хүртэл боолын ёсны эсрэг дуугарч эхэлжээ. Газар аж ахуйгаас хамаарал багатай үйлдвэржсэн Умардын мужууд захаасаа эхлээд боолын ёсноос татгалзаж эхлэв. Авраам Линкольн ерөнхийлөгч болсон нь 1860 он, тэрээр боолчлолын эсрэг хатуу зогсч байв. Түүнд дургүйцсэн өмнөдийнхөн тусгаар тогтносноо зарлаж, өөрсдийн ерөнхийлөгчийг сонголоо. Нэгдсэн Улсад салсан хоёр ерөнхийлөгч төрөв. Ингээд хүн төрөлхтний түүхэнд тод мөрөө үлдээсэн Америкийн Иргэний Дайн болж, 1865 онд умардын ялалтаар дуусав. “Civil War”, энэ бол ердийн нэг дотоодын дайн байсангүй. "Иргэний", өөрөөр хэлбэл "Иргэншлийн төлөөх дайн" байжээ.

Шинэ иргэншил хуучин тогтцыг ялсан нэгэн түүх энэ.

Мах цусандаа шингээж унш

2006-08-27T22:40:00.000+09:00

Чихэнд The Offspring-ийн "Want you bad" хангиана. Долоо хоног тутмын Дорнын эдийн засаг (週刊東洋経済) сэтгүүлийн 8.12-19 ний дугаарт миний хүндэлдэг бизнес удирдагч Китао саны (SBI Holdings) ярилцлага гарчээ:

Китао Ёшитака: - Өдөр тутмын их ажлын дунд ном унших цаг гаргахын тулд нойроо хасахаас аргагүй. Миний хувьд өглөөнөөс орой хүртэл завсаргүй төлөвлөгөө, хурал уулзалтаар дүүрч, ихэнх оройд хүлээн авалт, зоогтой байдаг. Тиймээс унтахын өмнө 12 цаг хүртэл 1 цаг, өглөө 4:00-т босч 6:00 хүртэл 2 цаг нийлээд өдөрт 3 цаг ном уншдаг. Уншиж байхдаа улаан балаар зурна, шараар дугуйлж тэмдэглэж, хуудсыг нь нугална, баахан post it наагаад сайн номыг бол тийм байдлаар хэд хэд уншсаар сүүлдээ бүр тэр гэхийн тэмдэггүй болгочихдог. Ер нь номыг бүх анхаарлаа хандуулан шимтэн уншиж мах цусныхаа нэг хэсэг болгох хэрэгтэй. Тэгж уншихгүй бол жинхэнэ уншлага болохгүй.
Гээд тэрээр дараах 5 номыг санал болгосон байна:
1) 田坂広志『金融業の進化　10の戦略思考』、ダイヤモンド社
2) 森信三（もり・しんぞう）『終身教授録』、致知出版社
3) 森信三『人生二度なし』致知出版社
4) 安岡正篤（やすおか・まさひろ）『経世瑣言』、致知出版社
5) 安岡正篤『いかに生くべきか―東洋倫理概論』、致知出版社
Эдгээр номын танилцуулгыг дэлгэрэнгүй өгүүлсэн байсан ч энд зай болон цаг хэмнэх үүднээс бичихийг азнав (мартахгүй авч уншихын тулд нэрсийг нь жагсааж бичлээ). Тэрээр цааш нь,
- SBI групп маань ар араас нь шинэ бизнес эхлүүлсэн болохоор урт хугацаанд банк санхүүгийн номоор "занималдлаа". Одоо даатгалын салбарт хүч сорих гэж байгаа болохоор энэ чиглэлийн ном нэлээд уншиж байна. Түүнээс гадна сүүлийн үед эрүүл мэнддээ санаа тавин анагаахын ном ч эргүүлдэг болоод байгаа. Өөрт тааруулан биеийн тамираар ч хичээллэж байна. Гэхдээ гольф тоглодоггүй юм. Гольф бол ирж очих гэсээр байтал хагас өдөрөө алдана. Хагас өдөр олдвол ном уншихгүй юу. Ер нь цаганд хэр харамч байна гэдгээс тэр хүний амьдрал хамааралтай байдаг шүү дээ.
гэх зэргээр манай хүн урсгаж өгч.

Товч танилцуулахад SBI Холдингс бол байгуулагдаад зургаахан жилийн дотор асар хурдтай томорсон санхүүгийн групп юм. Венчер хөрөнгө оруулалт, үнэт цаасны арилжаа, үл хөдлөх хөрөнгө, ассэт менежмент, санхүүгийн үйлчилгээ зэрэг явуулдаг 30 гаран охин компанитай. Яхүү файнанс сайт дээрээс энэ группын амжилтыг харж болно. Операцийн ашиг (営業利益) нь 2004 онд 8 тэрбум иен, 2005 онд 24 тэрбум, 2006 онд 50 орчим тэрбум иен гэж геометр прогрессоор өсч яваа. Би вэбсайт дээрх тэдний группын нэвтрүүлэг SBI channel-ийг хааяа үздэг юм. Суваг гэхээс голцуу л Китао саны яриа л даа. Ямар дүр төрхтэй, ямар яриатай хүн болохыг тэндээс харж болно. Магадгүй японд байгаа хүмүүсийн зарим нь телевизээр харсан байх.

Єєрийгєє учирлан хамгаалах

2006-08-27T15:31:00.000+09:00

Японд богино хугацаатай ирсэн дүү маань нэг жаахан асуудал гаргаадахав. Шальтай асуудал биш л дээ, би өөрөө 18-тай байсан үеэ бодож үзлээ. Ойлгож байна.

Тэгээд байцаав. Мань хүн "би уул нь тэгээгүй, тэр хүмүүс намайг гүтгээд" гэж байна. Тэгэхээр нь би "чи битгий өөрийгөө хамгаалаад тайлбар тавиад бай, юу болсоныг би нэвт харж байна. Харин ямар дүгнэлт хийснээ л хэл" гэж гэв.

Үнэндээ нөгөө япон улсууд нь буруу ойлгон давсдуулж, болсон явдлыг 2, 3 дахин томсгосон бололтой санагдсан. Хар ажлын боловсрол багатай хүмүүс. Гэхдээ л "овоо босгоогүй бол" гэж үг байдаг шүү дээ, манай хүн ч хүнд тэгж хэлүүлэхээр биеэ авч явж.

Дүү минь надад ерөнхийдөө ний нуугүй ярьж, дүгнэлтээ хэлэв. Би түүнд нь баярлаж байлаа. Ер нь хүн алдаа гаргаж болно, харин нууж худал хэлж болохгүй. Хүнд худал хэлэхгүйн дээр бүр чухал нь өөрөө өөрийгөө хуурч болохгүй. Өөрийгөө хуурвал тэгээд зүйл дуусаа. Тийм хүн өөдлөж хөгжихгүй. Алдаа гаргасан хүнийг бол нэг загнаад сануулаад өнгөрнө, харин түүнийгээ нууж худал хэлж байгаа хүнтэй бол хатуухан ярина. Эсвэл тэр хүнийг зөнд нь орхино (харьцаагаа тасална).

Дүүд хэцүү байсан байх, "Тулгаа ах намайг буруу ойлгочих шиг боллоо" гэж сандарсан байж магадгүй. Тэгэхээр нь би хэллээ, "өөрийгөө хамгаалж битгий тайлбар тавиарай, түрүүн хэлсэн ёсоор энэ явдлаас юу дүгнэж бодсоноо л хэл. Тэр хүмүүс чамайг буруу ойлгож, гүтгэсэн бол гүтгээ л биз. Тэр ч байтугай Тулгаа ах чинь ч буруу ойлгосон байг, хамаагүй. Явж явж чи өөртөө л үнэнч байгаа бол, өөрийгөө буруу юм хийгээгүй гэдгээ мэдэж байгаа бол болоо гэж бод" гэж хэлсэн.

Ер нь үнэхээрийн зөв замаар явж байгаа хүчтэй хүн өөрийгөө хамгаалья гэдэггүй. Тэгж явах илүүдээ гарсан цаг ч байдаггүй. Хийж бүтээж, сайн яваа хүн угаасаа шүүмжлүүлж, буруугаар ойлгогдож, элдвээр хэлэгддэг. Тэр болгонтой зууралдаж байх хайран цаг. Зөв явж байгаагаа өөрөө мэдэж, ӨӨРТӨӨ ҮНЭНЧ байвал болоо. Ийм залуу хүн улам хүчтэй болно.

Гэж байтал саяхан уншсан Үүрцайхын "Ерөнхийлөгчид илгээх ил захидал" санаанд оров. Энэ Н.Энхбаяр гэгч нөхөр өөрийгөө хамгаалах гэж, сурталчилах гэж яаж үхэн хатан арчаагүйтэж байдаг билээ дээ. Жил гарны өмнө юу билээ дээ нэг сэтгүүлчээр хэвлэлийн бага хурал хийлгээд, нэр төрөө хамгаалах байгууллага гаргаад л. Ингээд л үнэлгээ навс унаж өгнө шүү дээ. Ээ өчүүхэн амьтан юм даа чааваас гэж. Энд тэндгүй зураг плакатаар өөрийгөө дүүргээд, өөрийнх нь дотор эвгүй оргидоггүй л юм байх даа.

Үнэхээр юм хийж бүтээж байгаа хүн бол тэр нь хүмүүст аяндаа бага багаар боловч танигдаад ирнэ. Улс төрчид нь хийсэн зүйл, эрдэм чадлаараа биш элдэв ухуулга рекламаар сонгогддог манай нийгмийн хамгийн том төлөөлөгч болохоор аргагүй ийм байдаг байж. Улс төр дэх утсан чинээ улаан амь нь юм болохоор түүнийгээ үхэн хатан хамгаалж байдаг нь тэр.

Үүрцайх гэж сайхан нэр юм. Үүр хаяарах мөч ойртсоор байгаа гэдэгт итгэнэм. Шинэ үеийн залуус өндийсөөр байна. Монгол үндэстэн тэнгэрээс ивээлтэй гэдэгт үл эргэлзнэм.

Blogweek, Bookweek (2006/08/27)

2006-08-27T13:18:00.000+09:00

Үзсэн блог, нийтлэл:
(1) Цахимөртөөн дээр Үүрцайх гэж залуугийн Ерөнхийлөгчид илгээсэн "хайрын захиа" нийтлэгдсэн байна лээ. Нямбайлан уншлаа. Бутавсан байна, санал нэг. Манай нийгэм түүхэндээ байгаагүй ухамсарын доройтолд орчихсон байна, тэгвэл энэ цаг үеийг тодорхойлж, төрийн дээд 3 суудлыг дамжсан Н.Энхбаяр түүхэнд хамгийн увайгүй удирдагч байна уу гэхээс шилдэг удирдагч байхгүй нь тодорхой.
(2) Гобигийн блог миний браузераар гарч ирдэггүй байсан нь одоо зүгээр болжээ. Microsoft Office үнэхээр хэрэгтэй юу? бичлэг нь технологи хаашаа явж байгаа талаар олон шинэ мэдээлэл өгнө. Ер нь Word, Excel гэх мэт аппликэйшн программууд яваандаа улам бүр локал биш болж (өөрөөр хэлбэл хүн заавал өөрийнхөө компьютерт инстол хийж суулгахгүй гэсэн үг), улам бүр нэт дээр байрладаг болох янзтай. Тэгвэл та бидний PC-ийн гол үүрэг ердөө "нэт рүү холбогддог терминал" болно гэсэн үг.
(3) Amateur Directors блог дээрээс "Икирү" гэдэг киноны тухай Хашаагийн танилцуулгыг уншив. Куросавагийн кино юм байна. Комментийг мундаг бичиж байна шүү. Тэр кинoг олж үзье байз.

Уншсан ном:
Бага багаар уншиж ахиулж байсан "Бүтцэт санхүүжилтийн үндэс" (大垣尚司『ストラクチャード・ファイナンス入門』) номыг өнгөрсөн долоногт дуусгав. Компанийн санхүүжилт үндсэн 3 төрөл байдаг. 1.Зээлийн санхүүжилт (debt finance), 2. капитал санхүүжилт (equity finance), 3.ассэт санхүүжилт (asset finance). Үүнийг баланс шийт (balance sheet) дээр үзүүлвэл:

Эхнийх нь буюу зээлийн санхүүжилт нь хамгийн уламжлалт, компани банкнаас зээл авах, компанийн бонд гаргах зэрэг баланс дээр бол liability болж бүртгэгддэг арга. Хоёрдахь нь бол компани хувьцаа хэвлэх замаар олдог санхүүжилт. Харин гуравдахь нь буюу энэхүү бүтцэт санхүүжилт нь 80-аад оноос гарч ирж маш хурдтай хөгжиж байгаа финансын шинэ технологи бөгөөд энэхүү ном үүний талаар өгүүлсэн байна.

Зохиогч structured finance-ыг тодорхойлохдоо "итгэлцлийн эрсдэлийг контролдох credit engineering" (信用リスクをコントロールする技術) гэжээ. Ердийн банкнаас авдаг зээл бол тухайн аж ахуйн нэгжийг бүхэлд нь тооцсон эрсдэлээр зээл олгодог. Эрсдэл их байх тусам зээлийн хүү өндөр. Тэгвэл энэхүү бүтцэт санхүүжилт нь тухайн компанийн агуурс (аsset) дотроос хамгийн эрсдэл багатай, тогтмол кэйш (cash) орлого оруулж байдаг агуурсыг тусад нь салгаад, түүнийг эзэмшигчээр тусгай зорилтот компани буюу SPC байгуулан, тэр компанийн үйл ажиллагааг гэрээгээр хатуу хязгаарлах замаар анхнаасаа AAA гэх мэт рэйт (格付) авдаг, тэгснээрээ зээлийн хүүг (IRR) хамгийн бага хэмжээнд аваачдаг технологи юм.

Зохиогч бүтцэт санхүүжилт (structured finance) нь agency cost -ийг хэмнэх замаар нэмүү үнэц бий болгодог технологи юм, тиймээс бүтцэт санхүүжилтийн бизнес хайж байгаа бол agency problem хайж ол, гэж хүртэл бичсэн байв. Их дажгүй, системтэй тайлбарласан ном байна. Ажлын газрынхаа залуугаас зээлж уншлаа.

Янз бүрийн боломж нүдэнд харагдаж, мөрөөдөл тэлэх боловч ... монголын хувьд хувь хүмүүсийн харилцаанд итгэл даах этик доогуур, дээр нь түүнийг хууль эрх зүйгээр зохицуулж болдог юмаа гэхэд шүүн таслах, хууль эрхийн дагуу зохицуулах институтууд нь сул дорой болохоор маш их боломж хаагдаж байна. Нэг үгээр хэлбэл өөрсдөө өөрсдөөсөө хулгайлсан, "хулгайлагдсан хөгжил". Иймэрхүү асуудлыг жаахан ч гэсэн шийдэж чадвал, бусад олон хөгжиж буй орны адил хөрөнгө оруулалтыг өөртөө татах боломж уул нь их бий.

Зай гарахаар уулзюу гэж...

2006-08-27T09:51:00.000+09:00

Шибусава саны хэлсэн үгийг орчуулж үзсэнээ сонирхуулья:

Зай гарахаар уулзюу гэж болзоог хойш тавибаас
Заяа түших анд байвч золгох мөч хэзээд үл ирнэ
Зав гарахаар уншюу гэж баринтаг нээхийг азнаваас
Зам дагуулах ном байвч хүүрнэлдэх мөч хэзээд үл олдном

Шибүсава Эиичи
(1840-1931)
“Японы аж үйлдвэржилтийн эцэг”

Бохироос бохир, цэврээс цэвэр

2006-08-24T00:41:00.000+09:00

Сар орчмын өмнө уншсан Санкэй сонинд бохир орчин ба гэмт хэрэг хоёрын хамаарлын талаар бяцхан өгүүлэл харагдаж билээ. Юу гэхээр Америкийн нэгэн хотод гудамжны ариун цэвэрт хүч хөрөнгө зориулж, хог хаягдлыг багасгаж, энд тэндхийн хана туурган дээрх сараачаа бичгүүдийг арилгаж л дээ. Тэгтэл хотын гэмт хэргийн тоо хэдэн хувиар ч билээ багассан гэж. Үүнтэй төстэй жишээ буюу Японы нэг дунд сургуульд ажиглагдсан зүйлийн тухай мөн бичигдсэн байв. Танхай банди олонтой тэр сургуульд сурагчдаар бие засах газрыг ээлжлүүлэн цэвэрлүүлдэг болсноос хойш хэл ам татлагч нөхдийн тоо эрс багасчээ. Нолийн өрөөг цэвэрлүүлнэ гэдэг бас учиртай, хамгийн бохир газрыг цэвэрхэн байлгавал бусад газар дөнгүүр байж таарна. Миний мэдэхийн япончууд жорлондоо санаа тавьдаг нь ийм учиртай.

Хүний сэтгэл санаа цэвэр саруул орчинд арай л цэвэр, өндөр дээд байдаг нь нэг бодлын мэдээжийн ч гэмээр. Хүүхэдтэй хүмүүст анхааруулахад, гэрээ цэвэрхэн байлгах нь хүүхдийн тань сэтгэл санаа тогтуун, зөв өсч хөгжихөд нөлөөлж магадгүй нь байна шүү.

Сургуулийн жишээ гэснээс Хирошимагийн нэгэн сургуульд ёс суртахууны хичээлийг программдаа түлхүү оруулж, сайн багшийг урьж залан ажиллуулж л дээ. Үр дүнд нь сурагчдын бусад хичээлийн дүн эрс сайжирчээ. Яагаад ёс суртахууны хичээл орохоор математик, гадаад хэл, түүх гээд огт хамаагүй хичээлийн дүн сайжирдаг байна аа? Нэг бодлын хачирхмаар мэт боловч жаахан лавшруулаад бодвол ойлгомжтой. Ёс суртахуун гэдэг маань явж явж хүн өөрөө өөрийгөө ялахтай салшгүй холбоотой юм. Өөртэйгөө жаахан ч гэсэн тэмцээд эхлэнгүүт янз бүрийн ахиц гарч эхлэх нь тэр.

Blogweek, Bookweek №2 (2006.08.21)

2006-08-21T21:41:00.000+09:00

Бусад блогоор сонин юутай?
Долоо хоногтоо нэг удаа энд тэнд уншсан блогноос сэтгэлд үлдсэн 3 энтриг танилцуулж байя гэж бодоод. Хэр удаан үргэлжлэх бол доо. Монголын хуулиас эхлээд юм болгон гурван өдөр байдаг гээд бодохоор...
Өнгөрсөн долооногт блогууд нэг их шинэчлэгдээгүй бололтой. Яаж зүгээр байхав гээд гурвыг ганзаглаж ирэв. Зарим хүмүүс аль дээр уншчихсан ч байж магадгүй.

(1) Сугараагийн бага насныхаа тухай бичсэн "Тэнэг зэрлэг Түгшүүртэй бага нас минь" Нээрээ л нэг иймэрхүү байсан даа. Социализмын үе ч байж. Зарим газар инээж, зарим газар хөмсөг зангидан байж уншив.
(2) Хэд хэдэн хүн гишүүнээр бүртгүүлж хамтдаа хөтөлдөг Бодрол блог дээр Jagie-гийн бичсэн Mellon collie and the infinite sadness гээд бас задгай, хөөрхөн бичлэг байна лээ. Адилхан мэдрэмж олон залууст төрдөг болов уу. 7 сард бичсэн юм билээ.
(3) Энхтөгс ийн "Цагдаа" ч бас авсаархан хөнгөн бичлэг. Заримдаа иймэрхүү чөлөөт маягийн, энгийн нэг өдрөөс сэдэвлэсэн бичлэг унших бас дуртай.

Өнгөрсөн долооногт уншсан ном (-1)
Сар гарны өмнөх номын тэмдэглэл дээрээ танилцуулж байсан Ямада Шиня-гийн өөр нэг "Аудиторч оюутан бүсгүйн хэрэг хөтлөл" (*1) нэртэй богино өгүүллийн цуврал номын эхний дэвтрийг уншив. Өмнө уншсан "Хулс зардаг явуулын дэлгүүр яагаад дампуурдаггүй вэ?" нь таалагдсан болохоор авч уншлаа л даа. Тэгсэн яахав нэг уншихад бол зүгээр л юм, гэхдээ 2, 3 дахь ботийг нь хэрэг болгож авч уншихааргүй юм байна. Зохиолын өрнөл нь бол урлаг талаасаа жаахан учир дутагдалтай, японы драмын кинонууд нэг л үнэмшилгүй байдаг даа, тиймэрхүү юм билээ.
Зохиол талаасаа тийм байдаг байж, харин мэдлэг болох зүйл багагүй байв. Санхүүгийн мэдлэг, ер нь ямар ч мэдлэгийг заавал зузаан том сурах бичигнээс биш, иймэрхүү уран зохиолын ном уншиж бас олж авах арга байна. Мэдээж сурах бичиг уншихгүй бол системтэй мэдлэг олж авч чадахгүй. Харин ийм ном уншсанаар тухайн мэргэжлийн хүний өдөр тумын ажил амьдралын талаар төсөөлөлтэй болох ба сурах бичигт бичигддэггүй зүйлс, дотор нь орж практик дээр туулахгүйгээр олж авч чаддаггүй зүйлстэй танилцах боломжтой юм.
-------------------------------------
(*1) 山田真哉『女子大生会計士の事件簿』、英治出版

Японы капитализмын эцэг - Шибусава Эйчи

2006-08-20T02:09:00.000+09:00

Энэ хүний тухай би ярианыхаа завсар хааяа хавчуулдаг юм. Тэгэхэд япон залуучууд өөрсдөө нэрийг нь дуулснаас цаашгүй байх нь олон. Жаахан лавшруулаад яримагц "пээ паа" болж, "гадаадын хүнээс өөрийн японы тухай мэдэж авч байдаг" гэж өөрсдийгөө шүүмжлэх нь бий. Ердөө зуухан жилийн өмнөхөн ийм гайхамшигтай хүн амьдарч асан атал мэдэхгүй байна гэдэг Улаанбаатар хотын урд ханхайх үзэсгэлэнт Богд уулыг мэдэхгүй явахтай адил хайран.
Хэдий тийм ч сонин хэвлэл, ном бичгийн хуудаснаа нэр нь дуурсагдсаар, чимээгүй мэт боловч сүрлэгээр “Японы капитализмыг үндэслэгч эцэг” хэмээн алдаршсаар, үлгэр домог мэт ам дамжин яригдсаар байдаг энэ хүнийг танилцуулж нэг бичихсэн гэж бодож ирлээ.

Мэйжи хувьсгал гарахын өмнөх буцалсан он жилүүдэд хуучны феодал засгийг унагах гэж нөхдийн хамт үгсэн төлөвлөж байсан энэ хүн хувь заяаны зохиол нь таарч, харин ч тэр унагах гэж байсан засгийнхаа албат түшмэл нь болж хувирна. Уг гарал нь гээд ярьвал тариачин. Эцэг эх нь удмаараа хичээнгүй аж ахуйч учир өөрсдийгөө дөмөгхөн борлуулан хажуугаар нь худалдаа арилжаа хийх зэргээр амжуулж зэгсэн чинээлэг айл байсан бололтой. Эйчи хүү төрөлхийн сэргэлэн ухаантайн дээр багаасаа номонд хорхойтой, хятадын хуучин сударуудыг нэгд нэгэнгүй уншснаар халуун өрнүүн сэтгэлтэй нэгэн болжээ. Мөн угаас аж ахуйч удамтай учир багаасаа эцгийнхээ данс бүртгэл, худалдаа арилжаанд туслах замаар санхүү мөнгөний хэрэгт дөртэй болж, энэ чигээрээ явсаар засгийн албатай золгосон нь тэр билээ. Ингээд 24 настай цэл залуудаа сүүлчийн шоогүн болох Токугава Ёшинобугийн (Хитоцүбаши удамт) шадар түшмэлээр ажилласан ба тэр хугацаандаа анх Парисын олон улсын Экспод оролцох Японы элч төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд явах болжээ. Энэ аялалын далимаар Шибүсава европын олон орнуудаар хэрэн аялж, өрнийн орны аж үйлдвэрлжилт, техник технологи, иргэнлэг нийгмийн хөгжилтэй танилцах авай. Харийн гүрэнд үзсэн зүйлээс Япон оронд шаардлагатай байгаа олон шинэ зүйлийн тухай санаа авч, түүнийг насан туршдаа хэрэгжүүлсэн хүн юм.
28-тай нутагтаа буцаж ирэх үест нь Мэйжи хувьсгал ялж өөрийнх нь зүтгэж байсан Бакүфү засаг унав. Нэг хэсэгтээ тэрээр сэтгэлийн дарамттай байсан нь түүний намтар зохиолоос харагддаг. Учир нь унагаах гэж байсан засагтаа хувь зохиолоор хүчин зүтгэж, тэгж байтал нөгөө засаг нь ч унаж, хэсэгтээ өөрийн зорилго, амьдралын утга учирыг олохыг больсон бололтой. Удаан шаналсны эцэст улсын эзний суудлаас хөөгдөж ердийн хар хүн болоод байсан Хитоцүбаши Ёшинобүд үлдсэн насаа зориулья, үнэнч албатын ёсоор харж хандаж явья гэж шийднэ. Ийнхүү зориглож очсон тэрээр Шизүокад байх хугацаандаа бас зүгээр суусангүй. Орон нутгийн Худалдаа аж үйлдвэрийн танхим гэдгийг байгуулжээ. Энэ нь түүний Японы хөгжилд оруулсан хамгийн гол хувь нэмрийн нэг болох "Хувьцаат компанийн тогтолцоог” нэвтрүүлэх эхлэл болсон юм. “Бороотой шөнийн хүүрнэл” номондоо (*1) тэрээр “Угаас аж ахуй ганц хүний хүчээр өргөжин цэцэглэх ёсон үгүй. Учир иймээс барууны оронд ашиглан буй хамтын хүч – нэгдсэн хөрөнгийн аргыг (хувьцаат компанийн тогтолцоог хэлж байна) нэн даруй хэрэгжүүлвээс зохино. Нөлөө чадалтай худалдааны ардад энэ аргыг дуулган ойлгуулваас хавь орчимд хамтын компани удаалан бий болох нь магад бөгөөд тэдгээрийн хөрөнгөөс хувь нийлүүлсэн нэгэн танхим байгуулваас энэ нутгийн эдийн засгийг эрс хувилган дэвшүүлмүй” гэж бичсэн байдаг. Түүний эхлүүлсэн худалдааны танхим нь аймаг орны эдийн засгийн сэргэлтэд үлэмж хувь нэмэр оруулах болж энэ сураг хол ойроос сонсогдсоор тэгсэн үү, Мэйжигийн шинэ засаг түүнийг Иргэний хэргийн яаманд татварын түшмэлээр санал болгон татаж ажиллуулах болов. Иргэний хэргийн яамнаас Сангийн яам зэрэгт шилжин ажиллаж, энэ хугацаандаа улсын нэгдсэн мөнгөний гүйлгээг бий болгох, санхүүгийн системийн суурийг тавихтай холбоотой ажилд гардан оролцож, “Аж ахуйн нэгж байгуулах зааварчилгаа” хэвлэж түгээх зэргээр шинээр төвхнөөд буй төр улсын үндэс суурийг тавих ажилд хичээнгүйлэн зүтгэсэн байдаг. Санхүүгийн дэд бүтэц гэдэг эдийн засагт цусны эргэлтийг хангах судас мэт амин нөлөөтэй, харин тэрхүү санхүү хөгжихөд зөвхөн тогтолцоо бүрдэхээр зогсохгүй хүмүүсийн наймааны соёл, мэдлэг, харилцан итгэл даах чадвар юу юунаас чухаг гэж тэрээр үзэж байлаа. Санхүүгийн арилжаа гэдэг үнэндээ итгэл дээр тулгуурлаж явагддагийг одоогийн та бид сайн мэднэ.
Дөрвөн жил ажилласан төрийн албанаасаа түдгэлзэж, үлдсэн насаа хувийн салбарт зориулахаар шийдэх үед Шибүсава 33 настай байлаа. Хүмүүс түүнийг төрийн ажлаас хөндийрөх болсонд гайхаж байв. Учир нь толгойтой чадвартай гэсэн болгон төрд ажиллаж байсан цаг бөгөөд тийнхүү мултарна гэдэг эрхэм зэрэгт хүрэх дардан замаас зайлж, харанхуй балчиг руу зүглэхтэй адил үзэгдэж байв. Хувийн аж ахуйд ажиллах нь огт нэр хүндгүй, ерөөс наймаачинг хамгийн дорд зиндаанд тавьдаг Эдо үеийн үзэл хараахан халагдаагүй байжээ. “Тань шиг ийм чадварлаг хүн юунд ийм зам сонгоно вэ?” гэж хүмүүсийг гайхширахад тэрээр “Би үнэхээр чадвартай бол харин ч худалдаа наймааны хэрэгт зүтгэе. Төрд болхи хүн ч ажиллаж чадна, харин үйлдвэр худалдаанд авьяас чадвартай хүн хэрэгтэй байна” гэж хариулж байлаа(*2). Шилмэл засаг мандаж, шалгарсан систем бүрдлээ ч энгийн хүмүүс шинэ тогтолцооны ашиглах аргыг мэдэхгүй, хэрхэхээ ойлгохгүй бол нэмэргүй. Иймээс ухаантай чадалтай хүмүүс нь биеэр үлгэр үзүүлж, эхлэл суурийг нь тавилцах шаардлагатай. Шибусава ингэж бодож байлаа.

1875 онд Японы анхны арилжааны банк болох "Дай-ичи кокүрицү гинкоо" буюу Үндэсний нэгдүгээр банкийг (одоогийн Мизухо банк) байгуулж, захирлаар нь ажиллав. Үүнтэй давхцуулаад Худалдаа сургалтын газрыг байгуулж, Токио Худалдаа аж үйлдвэрийн танхим, Мужийн халамжийн газар зэргийг давхар удирдан ажиллуулж байлаа. 1877 онд “Сайныг түгээх чуулган” буюу Такүзэнкай (拓善会) байгуулсан нь одоогийнхоор бол венчер капитал эсвэл бизнес инкубатор маягийн байгууллага байсан бололтой бөгөөд энэ нь яваандаа Токио Банк болж өргөжсөн байна.
Цаашилбал Япон Төмөр Зам Компани (одоогийн Japan Railways), Оосака Тоосгоны үйлдвэр, Токиогийн Хөрөнгийн Бирж, Токио цахилгааны компани, Японы Усан Тээвэр компани, Империал зочид буудал, Оожи Цаасны үйлдвэр, Токиогийн усан цахилгаан станц, Химийн бордооны үйлдвэр, Киотод нэхмэлийн, Токиод төмрийн үйлдвэр, Хоккайдод нүүрсний уурхай гэх зэргээр шил дараалуулан байгуулж, заримд нь удирдан оролцсоор амьдралынхаа туршид нийт 500 компанийн (ээ бурхан минь!) үүсгэн байгуулалтад гар бие оролцож, зарим үед хэдэн арван компанийн удирдах ажилтнаар давхар ажиллаж байлаа. Эдгээр компаниуд өдгөөг хүртэл ажиллаж байгаа бөгөөд, ихэнх нь одоогийн Японы эдийн засагт үлэмж нөлөө бүхий байр суурийг эзлээд байна.
Мөн тэрээр хувьцаат компани ба орчин үеийн зах зээл, санхүүгийн тогтолцооны талаар ард иргэдэд танин мэдүүлэх, ухуулан сурталчлах ажлыг мөн давхар явуулж, ном туурвил бичин, Токио Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхим, Худалдааны Ухааны Төв гэх зэрэг бизнесийн мэдээлэл солилцох, харилцан туслах, сургах боловсруулах төвүүдйиг нээж байв. Багадаа Күнзийн сургаалийн гол бүтээл болох "Цэц судараас" (『論語』 буюу англиар "The Analect") номноос маш их нөлөө авсан тэрээр насан туршдаа ЁС СУРТАХУУН, ЭДИЙН ЗАСГИЙГ ХОСЛУУЛАХ ҮЗЭЛ （道徳経済合一説）-ийн тухай ярьж, тийм үзэл санааг түгээж явжээ. Ашиг мөнгө ба ёс суртахуун хоёр эсрэг тэсрэг дайснууд юм гэж ойлгодог ихэнх хүний ойлголтыг эвдэхийг хичээж, ёс суртахууны нормгүйгээр бизнес хэзээ ч жинхэнэ амжилтыг үзэхгүй гэдэг байв.

Ном сэтгүүл дээр “Цэц ба сампин" (論語と算盤）гэсэн ишлэл хааяа харагдаж байдаг. "Баруун гартаа Цэц судар, зуүн гартаа сампин" гэсэн түүний ярианаас гаралтай энэ үг нь хүн нэг талдаа ёс суртахуун, зүрх сэтгэл гэсэн сэтгэл санаа мэдрэмжээс үүдэлтэй （感性） шинж чанар, нөгөө талдаа тоо тооцоо, нарийн ухаанаас үүдэлтэй (知性、合理性） шинж чанарын аль алиныг хослуулах ёстой гэсэн санааг агуулдаг. Тархин дээр аваад үзэхэд ч хүний их бага тархины нэг нь сэтгэл санаа, онгод авьяас, урлагийн мэдрэмж, баланс, нөгөө нь тооцооны ухаан, рационал сэтгэлгээнд зориулагдсан гэгддэг дээ, зүүн гартай хүн ийм баруун гартай хүн тийм ч гэж бид ярилцдаг. Түүн шиг аль алиныг нь хослуулахгүй бол эгц урагш алхаж чадахгүй догонцох нь гарцаагүй. Сэргэг ухаан, нарийн тооцооны дээр зөв үзэл бодол, зөв сэтгэл нийлж байж сая хувь хүн ч хөгжинө, улс орон ч хөгжинө гэж тэрээр үздэг байлаа.

Тухайн үед худалдаа наймааг дорд үздэг байсан тухай дээр өгүүлсэн, энэ ойлголтыг эвдэж, худалдаа наймаа бол ердийн нэг хар ажил биш эрдэм ухаанаар баяжуулах ёстой зүйл хэмээн Токио Худалдааны сургах танхимийг дээд сургууль болгон өөрчилсөн нь одоогийн Хитоцүбаши их сургууль юм. Японд айргийн тавд бичигдэх нэр хүндтэй энэ сургуульд эдүгээ манай монголын шилдэг залуус бас суралцаж байгаа билээ. Мөн тухайн үед ач холбогдлоор илт доогуур үзэгдэж байсан эмэгтэйчүүдйин боловсролд анхаарч Япон Эмэгтэйчүүдийн Их Сургууль (日本女子大学） зэрэг эмэгтэйчүүдийн сургууль боловсролын газар байгуулах, хөгжүүлэх үйлст сэтгэл хүчээ зориулан ажиллаж байлаа. Олон компанийн захирал, удирдах албанд зэрэг ажиллаж байсан тэрээр маш их орлоготой баячуудын нэг байсан ч, өөрөө ямар нэг компанийн хувьцааг бүрэн эзэмших, түүнийгээ дангаар өсгөх замаар монопол эрх тогтоохоос зайлсхийдэг байжээ. Мицүбиши Зайбацуг (одоогийн Мицүбиши групп) байгуулсан Ивасаки Ятароо түүнд нэг удаа хамтдаа бизнес хөтлөхийг санал болгож, "Чи бид хоёр гар нийлүүлвэл энэ Японы бизнес тэр чигээрээ атганд орж хүссэнээрээ хөдөлгөнө дөө" гэж санал болгосон байдаг. Харин Шибусава түүний саналыг хүлээж аваагүй байдаг. Олсон мөнгөө соёл боловсрол, халамжийн байгууллагад зориулж, Тахир дутуучуудын халамжийн газар, Өнчин хүүхэд асрах газар зэргээс эхлээд түүний байгуулсан нийгмийн халамж, соёл боловсролын байгууллага нь 600-д дөхөж очсон байх аж.
Энэ орны эдийн засгийн дэд бүтцээр зогсохгүй нийгмийн дэд бүтцийг бүтээн байгуулахад бүх насаа зориулсан тэрээр 1931 онд 91 насан сүүдэр дээрээ тэнгэрт хальжээ.

--------------------------------------

Токиод Шибусава Эйчигийн дурсгалын музей байдаг, энд сурч байгаа залууст нэг завандаа очиж үзэхийг зөвлөе. Магадгүй цаг боломж таарвал хамт явж болно шүү.

http://www.shibusawa.or.jp/museum/index.html

Орох үнэ 300 иен, JR Keihin-Toohoku line, Ooji station зэрэг 3 өртөөнд ойрхон, дэлгэрэнгүйгээр:

http://www.shibusawa.or.jp/museum/info.html

Ашигласан эх сурвалж:

(1) 渋沢栄一　『雨夜譚』　岩波文庫

(2) 竜門社月刊機関誌『青淵』2003年3月号

(3) Мөн уг музейн танилцуулах памфлет зэргийг ашиглав.

Улиралын тайлангаас шинийг дуулаарай

2006-08-18T01:03:00.000+09:00

Софтбанк групп өнгөрсөн долооногт буюу 8 сарын 8-нд 2006 санхүүгийн жилийн эхний улиралын тэнцэлээ зарлав. Хувьцаа эзэмшигчдийн өмнө тавьсан тайлан илтгэлийн видео бичлэг нь бүрэн эхээрээ нэт дээр тавигдсан байгаа тул япон хэлтэй залуучуудад сонирхож үзэхийг зөвлөж байна. Групп дотроо Vodafone (гар утас), Yahoo Japan (портал үйлчилгээ), Japan Telecom (шугамын утас), Softbank BB (АDSL холболтын YahooBB гэх мэт үйлчилгээ), Softbank IDC (дата центр) зэрэг мэдээлэл холбоо ба ICT-ийн 500 гаран компанитай. Юу гэхээр уг тайланг үзсэнээр цаг үе, хөгжил хаана яаж явагдаж, ямар чиг хандлагатай байгааг мэдээд авахав тань тустай болов уу. Дээрх линкээр холбогдож 説明会オンデマンド配信（2006/8/8） гэсэн дээр товшоорой. 30-40 минутын бичлэг.

IT юу, ICT юу аль эсвэл?

2006-08-17T23:12:00.000+09:00

Мэдээлэлжиж, дижиталчлагдаж буй энэ цаг үеийг бид IT (Information Technology) буюу мэдээллийн технологийн үе гэж нэрлэдэг. Харин сүүлийн үед ICT (Information & Communication Technology) буюу "мэдээлэл харилцааны технологи" эсвэл "мэдээлэл холбооны технологи" гэх нь элбэгшив. Ойлгомжтой, жаахан дээхэн үед компьютер болон программ хангамж, интернэт гэсэн технологийн шинэ шинэ ололтууд цаг үеийг тодорхойлж байсан бол, өдгөө технологийн шийдлээр хязгаарлагдахгүй хэрэглэгчдийн түвшин дэх хэрэглээний шийдэл нь тун чухал байр суурийг эзлэх болсноос тэр. Бас мэдээлэл боловсруулах хэрэгсэл гэхээс илүү харилцааны (communication) хэрэгсэл гэдэг утгаараа хүмүүсийн өдөр тутмын амьдралын хэв маягийг үндсээр нь өөрчилж эхэллээ. Энд гарутас ч томоохон байр суурь эзлэх ба жилээс жилд гарутас интернэт рүү холбогдох нэг чухал терминал болж ирж байна. Гэхдээ л "мэдээлэл харилцааны технологи" буюу ICT гэдэг нэршил нөгөө технологийн хүрээндээ л эргэлдэж байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл энэ илэрхийлэлд контэнтс (мэдээллийн агуулга, мэдээллийн үйлчилгээ) гэдэг утга бууж ирэхгүй.

Нэгэн номон дээр уншиж байсныг саналаа. Орчин үеийн хөгжлийг 4 шатанд хувааж болно гэж.
1. Аналог технологийн хөгжил
2. Аналог үйлчилгээний хөгжил
3. Дижитал технологийн хөгжил
4. Дижитал үйлчилгээний хөгжил
Юу гэхээр анх ТВ, радио гарах үед түүнийг үйлдвэрлэж байсан цахилгаан электрон бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл дэлхийн цаг үеийг тодорхойлж байв. Сони, Мацүшита, Филипс гээд л бүгд тэр цаг үеийн үр хөрвөл. Эдгээр компаниуд томорч чадсан. Аналог технологи ийн хөгжив.
Дараа нь энэхүү ТВ, радио гэх мэт технологи, хардвэаг ашиглаж телевизийн сувгууд, сонин хэвлэл мэдээллийн магнатууд хүчийг олсон. Аналог технологи дээр тулгуурласан үйлчилгээнүүд юм. Монголоор жишээлбэл мэдээллийн гол суваг дээр сууж буй ноён Балдорж гэхэд л үүнийг төлөөлнө.
Гуравдахь нь дижитал технологи. AиБиЭм-ээс авахуулаад Майкрософт гээд л. Ямар сайндаа Билл Гэйтс дэлхийн хамгийн баян хүн болохов. IT гээд байдаг маань энэ гуравдахь үе юм болов уу даа.
Тэгвэл та бид яг одоо 4 дэх үе рүү орох зааган дээр зогсож байна. Яхүү, Амазон бол гол төлөөлөгчид. Мэдээж Гүүгл бүхний анхаарлын төвд байна, харин технологийн компани гэгддэг тул маргах хүн гарах болов уу гээд шууд нэрлэж чадсангүй.
Энэхүү 4 дэх үеийг сүүлийн үед ихээр яригдах болсон Web2.0-ийг үүнтэй холбож ойлгож болно. Технологийн хувьд Web2.0 аль хэдэн жилийн өмнө шийдэгдчихсэн байсан шиг байгаа юм. Харин бродбанджилт хүчтэй тархаж, энэ дэд бүтэц нэлээд сайн тавигдангуут өдөр тутмын амьдрал, өргөн хэрэглээнд нэвтэрч ирж байна гэсэн үг. Хүмүүс урьдынх шиг зөвхөн хүлээн авах бус, өөрсдөө мэдээллийн эх үүсвэр боллоо. Хэдхэн жилийн өмнө мэдээллийн суваг дээр сууж буй нөхөд л "дуугарах эрхтэй" байсан бол өнөөдөр хэн ч гэсэн блог дээрээ дуугарч, хором зуурт ертөнцийн хүмүүст хүрэх боломжтой боллоо. Програм хангамж огт мэддэггүй байлаа ч, үнэхээр онгод авьяастай, эсвэл уйгагүй хөдөлмөрч бол хамгийн гүйлгээтэй сонин, сэтгүүлээс ч илүү олонд хүрэх мэдээллийн сувгийг бий болгож чадах болов. Интернэт дээр номын дэлгүүр байгуулья гэхэд л тоног төхөөрөмж, байшин сав гэх мэт хөрөнгө оруулалт хэрэггүй, програм хангамж ч хэрэггүй, тэр битгий хэл номын агуулах ч хэрэггүй болжээ. Амазонд өөрийн виртуал дэлгүүрийг хоромхон зуурт байгуулахад л хангалттай. Агуулах, дэлгүүрийн сайт, мөнгөний гүйлгээ зэргийг Амазон гүйцэтгэж, та бол ашгаасаа зөвхөн тодорхой хэмжээний суутгал төлөөд л болоо. Технологи ба холболтын дэд бүтцэн дээр тулгуурлан төрөл бүрийн үйлчилгээ, контэнтсууд ид олширч, дэвшиж ирлээ. Янз бүрийн хэлбэртэй ч бүгдээрээ Web2.0-ын нэг хэлбэр.
Ингээд бодоход ICT гэх нь ч бас учир дутагдалтай байгаа юм. Ердөө IC гэмээр юмуу? Өөрөөр хэлбэл технологи ч багтана, үйлчилгээ ба контэнтс ч багтана. Энэ шинэ үеийг юу гэж нэрлэмээр юм бэ дээ.

Blogweek, Bookweek (2006.08.13)

2006-08-13T14:22:00.000+09:00

Бусад блогоор сонин юутай?

Анхаарал татсан блог:
Дөлмандах IT талбарт ажилладаг, өөдрөг бүтээлч залуу. Блог нь санаа ч өгнө, урам ч өгнө. Шинэчлэгдэхдээ ч сайн юм.
Анхаарал татсан бичлэг:
1) Нээлттэй эхийн бvтээгдэхүүн төрийн байгууллагуудад (Очирхуяг)
Ядуу буурай орон юм гээд төрийн байгууллагууд нь хулгайн программ хангамж суулгаад байх нь зөв vv? Асуудлыг шийдэх гарц opensource-д байна гэж бичжээ.
2) Хөршөө олсны дараа яах вэ (Наранбаяр)
Японы ерөнхий сайдын Монголд айлчилсан энэ удаагийн айлчлал юуг єгvvлнэ вэ? Наранбаярын гярхай ажиглалтыг уншаарай.
1) Москва нулимсанд итгэдэггүй (Хишгээ)
"Амьдрал нулимсанд дургvй" киноны vгээс ишилсэн богинохон авч хvнд нэгийг бодогдуулах бичлэг.

Өнгөрсөн долооногт уншсан ном. (-1)

Ёороо Такэшигийн "Тэнэгийн хана" (養老孟司　『バカの壁』、新潮社、ｃ2003)-ыг уншив. Гурав дөрвөн жилийн өмнө нэрд гарч байсан юм билээ.

Нэгэн их сургуульд оюутнуудад эмэгтэй хүний жирэмслэлтээс авахуулаад амаржих хүртэлх процессийг видеогоор үзүүлжээ. (Ном ингэж эхэлнэ.) Дууссаны дараа оюутнуудаас анкет авч. Тэгтэл үр дүн нь сонирхолтой, эмэгтэй оюутнууд "маш их юм сурлаа, сонирхолтой байлаа" гэсэн байхад эрэгтэй оюутнууд "хичээл дээр ч орж байсан, хэнд ч гэсэн мэдээжийн юм байна" гэж хариулцгааж. Эмэгтэй оюутнуудын хувьд хэзээ нэгэн цагт эх хүн болно, тиймээс энэ бичлэг тэдэнд бодитой бөгөөд, өөрт нь ойр. Тиймээс ч тэд шимтэн үзэж, хэрэгтэй шинэ мэдээлэл байгаа эсэхийг нь сайтар нягталж. Харин эрэгтэй оюутнуудад бол тийм биш. Сонирхол ч байхгүй учраас нарийн ширийнийг тоохгүй. Үүнийг зохиогч Ёороо сан "тэнэгийн хана" гэж тайлбарлах аж. Мэдээд байдаг. Мэдээд байгаа юм шиг хэрнээ яг үнэндээ сайн мэдэхгүй, өөрийнхөө урд том хана босгочихоод хүмүүс ажиггүй явцгаана.

Тэрээр "үнэнээр мэдэх гэдэг бол хорт хавдрын эффекттэй адил зүйл" гэж хэлж байна (60-р тал). Юу гэхээр "та хорт хавдар тусчээ" гэж хэлэгдсэн үед хүн яах вэ? Эмчилгээ байхгүй ганцхан жил, магадгүй хагасхан жилийн амьдрал үлдсэн тохиолдолд. Тийм үед өнөөдрийг хүртэл тоож хараагүй цэцэг шал өөр харагдаад явчих бөлгөө. Энэ бол цэцэг өөрчлөгдсөнд биш, хүн өөрөө өөрчлөгдсөнд гол нь оршино. "Мэдэх" гэдэг бол хүн өөрөө өөрчлөгдөхийн нэр. Өөрөө өөрчлөгдөнгүүт хорвоо ертөнц өөр болоод явчихна.

Зохиолч ингэж өгүүлж байна.

PLC - Бродбанд инфраны нэг боломж

2006-08-12T14:33:00.000+09:00

ICT трэнд

Ердийн цахилгаан дамжуулах шугамаар интернэтэд холбогдох технологи PLC сүүлийн жилүүдэд амжилттай туршигдаж, Испани зэрэг оронд өргөн хэрэглээнд нэвтэрч эхлээд байна. Холбогдох хурдаар ч 10-100 Мэгабит гээд шилэн кабэлаас дутахгүй. Хэрвээ энэ амьдралд нэвтэрвэл хаа л бол хаа байгаа "арзеткаар" бид хаанаас л бол хаанаас дэлхийтэй холбогдох боломжтой болно гэсэн үг. Бас гэр ахуйн цахилгаан хэрэглэлийг гаднаас удирдах боломжтой болно. Японд бол энэ технологийг өргөн хэрэглээнд нэвтрүүлэх нь долгионы шүүрлээс болж техник саатал үүсгэх магадлалтай гэж сонирхогчдын радио холбоо, богино долгионы радио сувгаас эсэргүүцэл ихтэй байгаа бололтой. Японы ерөнхий хэргийн яам ч PLC-г зөвхөн гэр дотор хэрэглэж болохоор журамласан байгаа бөгөөд иймээс одоогийн байдлаар гэр хүртэл ADSL, оптик шугамаар холбогдож, гэр дотроо цахилгаан шугамаар хоум нэтвөөк (home network) үүсгэх гэсэн байдлаар зөвхөн хэрэглэх боломжтой.

Фото аппарат, бугуйн цагны хувь заяа

2006-08-12T13:23:00.000+09:00

ICT трэнд

Өнөөдрийг хүртэлх хайлт инжинүүд (search engine) зөвхөн текстээр хайлт хийдгийг бид сайн мэднэ. Гол төлөөлөгч Гүүгл, Яхүү гээд л, мэдээж зураг хайж болох боловч, түүнийг хайхын тулд түлхүүр үгээ текстээр оруулж бичнэ. Тэгвэл шууд зургаар хайлт хийх шинэ технологийг Олимпас компани боловсруулж, өнгөрсөн 7 сараас туршилтын журмаар Стиккийз нэртэй сайт ажиллуулж эхлээд байгаа юм байна (ньюс рилийс). Үйлчилгээ нь зөвхөн мобайл буюу гар утасны нэтэд явагдана. Хүмүүс өөрийн авсан зургийг оруулж хайлт хийнэ, тэгэнгүүт нэт дээрх бүх мэдээллээс тэр зурагтай ойролцоо зураг болгон шүүгдэн гарч ирнэ. Магадгүй ойрын жилд хүн амандаа дуу аялаад түүгээрээ хайлт хийж чаддаг болох байх. Олимпас бол фото аппаратны компани гэдгийг бүгд мэднэ. Тэгвэл яагаад нэтийн Гүүглтэй адил юм хийх болов? Үнэндээ улам бүр нэт хамаааралтай болж буй эринд амьдрахын тулд өөрийн давуу тал болох "зураг" гэдэг юмыг шинэ технологитой хослуулахаас өөр аргагүй болсон бизээ. Хэдэн жилийн өмнө анх гарутаснууд аппараттай болж эхэлсэн үед удахгүй хуучин фото аппарат үйлдвэрлэгчдийг сүйрнэ гэлцэж байсан билээ. Гэхдээ энэ түгшүүр, энэ өрсөлдөөн нь технологийн судалгааг хөхиүлж, дижитал аппаратнууд богино хугацаанд маш сайн чанарын түвшинд хүрээд байна. Канон гэхэд сүүлийн 2-3 жилд айргийн таван шилдэг компанид байнга багтаж, сургууль төгсч байгаа залуучуудын орох сонирхол ч өндөр байгаа. Хэрэглэгчид гарутсаараа ч зураг авна, гэхдээ үнэхээр сайн зураг авч үлдээе гэсэн үедээ дижитал аппарат тусад нь хэрэглэдэг болж. Гартаснууд ч заавал үүнээс илүү нарийвчлалтай функц тавья гэхгүй байна, тэгэх ч шаардлагагүй биз.

За цааш нь бугуйн цаг. 1997 онд 70%-тай байсан бугуйн цагны хэрэглээ энэ жил гэхэд 46% хүртэл буурчээ. Яагаад ингэснийг та таасан байх, гарутас гэдэг үнэнч анд энэ үүргийг дөмөгхөн гүйцэтгээд байгаа болохоор тэр. Эргэн тойрноо ажиглаваас андашгүй. Ингээд бугуйн цаг үйлдвэрлэлийн уламжлалт бизнес хөөрхий болов уу гэтэл бас тийм биш аж, Японы бугуйн цагны зах зээл өнгөрсөн жилд 8% өсчээ (Никкэй 2006.07.06). Харин борлуулагдсан цагны ихэнх хувийг Ролекс гэх мэт брэнд цагнууд эзэлж байгаа юм байна. Өөрөөр хэлбэл хүмүүс өдөр тутмын хэрэгцээнд цаг зүүх гэхээс илүү гоёл чимэглэл болгож цаг зүүдэг болжээ. Зарим цаг бол яг хэдэн минут болж байгааг мэдэхийн аргагүй. Эзэнд нь минут сонин биш, дизайн, брэнд нь сонин. Минут секунд доль болийг бол гар утаснаасаа харахад л хангалттай гэж.

Баярт мэдээ - PASSION Зохиогчийн эрх!

2006-08-10T23:43:00.000+09:00

Орой ажлаас тарж явах замдаа хүсэн хүлээсэн баярт мэдээг дуулав. ЭМОС клубээс орчуулан дуусч буй "Амжилтанд хүрэх гал эрмэлзэл - PASSION" номын зохиогчийн эрх зөвшөөрөгджээ!!
Монголчууд бидэнд оюуны хишиг хайрлаж буй "Мобикомын өндөр өвөө" Инамори Казуо сан, мөн PHP хэвлэлийн газарт гүн талархал илэрхийлье. Сайн орчуулга болгохын тулд шөнө нойроо хугасалсан "Гүүш" багийн андууд минь, баяр хүргэе. Одоо бидэнд номоо хүмүүст хүргэх, бас энэ хорвоод мэндлэх хүртэлх энэ багахан хугацаанд өнгө дизайн, бүтэц оршилыг нь улам бүр төгсд ойртуулах үлдэж байна. Нэг өдрөөр ч болов хурдан хэвлэгдэж, хүмүүст нэг ч атугай санаа ухаан хайрлаж, эх орны минь хөгжилд мөчир ч болов цучил нэмээсэй гэж санан санан, бодон бодон хичээсэн билээ.

Оройн хоол пивотой...

** "Мобикомын өндөр өвөө" гэсний учир нь зохиогч маань Мобикомын эцэг болох KDDI группыг үүсгэн байгуулсан хүн учраас.

Хvндэлдэг бизнесмэн (санал асуулгын дvн)

2006-08-10T06:45:00.000+09:00

Никкэй сонин Японд энэ жилийн хавар шинээр ажилд орсон залуучуудаас "хамгийн их хүндэлдэг бизнесмэнээ нэрлэнэ үү" гэсэн асуулга авахад 1-р байранд 20.2%-аар Ниссаны Карлос Горн шалгарчээ. Эхний таван байрын тухайд,

1. Карлос Горн (Nissan) ...20.2%
2. Билл Гэйтс (Microsoft) ...9.4%
3. Сон Масаёши (Softbank) ...6.3
4. Хонда Сооичироо (Honda) ...6.0%
5. Мацушита Кооносүкэ (Matsushita) ...4.5%

Горны тухайд бол дампуурлын ирмэг дээр байсан Ниссаныг богино хугацаанд сэргээж, "V" хэлбэрийн өсөлт хийж чадсан гэдгээрээ Японд алдартай. Гэйтс, Соны хувьд аргагүй шинэ үеийн ICT бизнесийн төлөөлөгчид. Хуучин үеийн аваргууд болох Хонда, Мацүшита нар өнөөг хүртэл хүндлэгдсэн хэвээр байгаа нь бас харагдаж байна.

(Тоо баримт: Никкэй сонин 2006.07.01 дугаар)